Τι είναι το άγχος; Πώς σχετίζεται με τη δημιουργικότητα και πώς να το διαχειριστούμε

Κωνσταντίνα Μπασκουρέλου
Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια Gestalt MA. Κλινικής – Συμβουλευτικής Ψυχολογίας
www.therapyspot.gr

Το άγχος είναι μια κατάσταση εσωτερικής έντασης ή ανησυχίας. Χαρακτηρίζεται από ένα δυσάρεστο αίσθημα προσμονής, την αίσθηση ενός διάχυτου φόβου ή ενός ασαφούς και απροσδιόριστου κινδύνου.  Σωματικά εντοπίζεται κυρίως σαν μια αίσθηση σύσφιξης της θωρακικής περιοχής και αναπνευστικής δυσχέρειας, ενώ μπορεί επίσης να εκδηλώνεται ως ταχυπαλμία, μυϊκή ένταση, δυσκολία συγκέντρωσης, εφίδρωση ή ευερεθιστότητα. Το άγχος επηρεάζει τόσο το σώμα μας, όσο και τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό και τον κόσμο γύρω μας.

Το άγχος ως το χάσμα ανάμεσα στο τώρα και το μετά
Το άγχος προκύπτει όταν δυσκολευόμαστε να παραμείνουμε ολόκληροι στην παρούσα στιγμή, στο Εδώ και Τώρα. Όταν “πατάμε” με το ένα ποδαράκι στο μέλλον, αντί να σταθούμε ολόψυχα στο παρόν, τότε δημιουργείται ένα κενό, ένα χάσμα που παραγεμίζουμε με φαντασιώσεις (τι μπορεί να συμβεί, τι να πάει λάθος, πώς θα φανούμε στους άλλους, τι να ελέγξουμε κλπ). Αντί λοιπόν η ενέργειά μας να ρέει φυσικά προς την κατάλληλη κίνηση ή δράση στο παρόν, μπλοκάρεται και δημιουργεί ένταση, καθώς στο χώρο των φαντασιώσεων δεν έχει κάπου να εκφραστεί.

Άγχος, δημιουργικότητα & αυτοπραγμάτωση
Το άγχος μειώνει τη δυνατότητά μας να δούμε το μέλλον ως μια συνθήκη συνυφασμένη με ευκαιρίες και δημιουργικότητα. Μια απ’ τις πιο καταστροφικές επιδράσεις του είναι ότι περιορίζει την ανάπτυξη και την επίγνωση, συρρικνώνοντας την δυνατότητά μας να διαχειριστούμε τη ζωή μας αποτελεσματικά και να ενισχύσουμε την αυτοεκτίμησή μας.
Το άγχος ωστόσο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη δημιουργικότητα. Μαρτυρά την ανάγκη μας να εκφράσουμε αυτό που είμαστε, να κλείσουμε ανοιχτούς λογαριασμούς, να αυτοπραγματωθούμε. Αν παρατηρήσουμε μάλιστα, θα δούμε πως συχνά όσο πιο δημιουργικός είναι ένας άνθρωπος, τόσο πιο αγχώδης είναι.
Στη φυσιολογική του διάσταση, το άγχος είναι ο διαμεσολαβητής μεταξύ της δυνατότητας και της πραγμάτωσής της. Το να είμαι αγχωμένος είναι η βάση του να πηγαίνω μπροστά, του να βγαίνω προς τα έξω, του να κάνω κάτι. Κάθε νέα κίνηση, κάθε δράση περιλαμβάνει ένα άλμα στο άγνωστο κι αυτό αναπόφευκτα συνδέεται με άγχος. Έχουμε αναρωτηθεί όμως πόσο επικίνδυνο είναι να αποφεύγουμε μονίμως αυτό το άλμα;

Ετυμολογία της λέξης άγχος
Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον το ότι η ετυμολογική προέλευση της λέξης μας παραπέμπει στη σωματική διάσταση του άγχους. Αυτό είναι ενδεικτικό του πόσο στενά συνδέεται η ψυχολογική μας κατάσταση με το σώμα μας και τη στήριξη που παίρνουμε από αυτό. Συγκεκριμένα, η λέξη άγχος προέρχεται από το ρήμα “άγχω” που σημαίνει σφίγγω πιεστικά το λαιμό, στενοχωρούμαι, ή κατά τον Ιπποκράτη πνίγομαι. Στα γαλλικά, ο αντίστοιχος όρος (angoisse) προέρχεται από τη λατινική λέξη “angusta” που σημαίνει στενότητα.

Θεραπευτική αντιμετώπιση του άγχους
Η θεραπεία είναι το αντίδοτο στη στενότητα, στο στενό χώρο που βιώνει το άτομο που υποφέρει από άγχος, καθώς ανοίγει χώρο για παραπάνω επιλογές. Στη θεραπεία το άγχος δεν είναι κάτι που “πολεμάμε” ή προσπαθούμε να εξαλείψουμε. Υποστηριζόμαστε να το συντροφεύσουμε και να αποκτήσουμε επίγνωση του τι μας συμβαίνει: τι σήμα προσπαθεί να μας δώσει; Και πώς μπορούμε να ανακτήσουμε την εμπιστοσύνη στη δυνατότητά μας να αντλούμε στήριξη απ’ το σώμα μας – να εισπνέουμε και να εκπνέουμε γενναιόδωρα – και να επιτρέπουμε στο άγχος μας να γίνει δημιουργικό;
Η δύναμη του εαυτού, η αυτοεκτίμηση, η πίστη ότι μπορούμε, αναπτύσσεται μέσα από την αντιμετώπιση των αγχογόνων εμπειριών. Στο ταξίδι μας προς την ίαση μαθαίνουμε να κινούμαστε προς τα εμπρός μαζί με το άγχος ή τη δυσκολία μας.

Ας δοκιμάσουμε την επόμενη φορά που θα αισθανθούμε άγχος να αφήσουμε στην άκρη το τι θα γινόταν αν και να σταθούμε σε αυτό που είναι, αυτό που όντως υπάρχει εδώ μπροστά μας. Είναι σ’ αυτήν ακριβώς την επαφή με το Εδώ και Τώρα που μπορούμε να ανακαλύψουμε τις πηγές στήριξης που διαθέτουμε, τις δυνατότητες που ξεδιπλώνονται μπροστά μας και το πραγματικό μέγεθος των δυσκολιών που έχουμε να διαχειριστούμε.