Ψυχική υγεία το καλοκαίρι: Διακοπές και απόδραση από την καθημερινότητα

ΗΛΙΑΝΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ
Ψυχολόγος MSc
www.ilianakonstantopoulou.gr
Linkedin: Iliana Konstantopoulou

Το καλοκαίρι συχνά παρουσιάζεται ως μια εποχή ξεγνοιασιάς, ξεκούρασης και ευτυχίας. Για πολλούς ανθρώπους όμως, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η ψυχική κόπωση δεν εξαφανίζεται αυτόματα με μια άδεια από τη δουλειά ή μερικές ημέρες μακριά από το σπίτι. Συχνά κουβαλάμε τον εαυτό μας και ό,τι μας βαραίνει ακόμη και στο πιο ειδυλλιακό τοπίο. Οπότε, η ουσιαστική ανάπαυλα δεν αφορά τόσο το πού βρισκόμαστε, αλλά το αν μπορούμε πραγματικά να απομακρυνθούμε, έστω και προσωρινά, από τον τρόπο με τον οποίο έχουμε μάθει να ζούμε την καθημερινότητά μας.

Οι περισσότεροι άνθρωποι λειτουργούν για μήνες σε κατάσταση συνεχούς εγρήγορσης: υποχρεώσεις, ταχείες εναλλαγές, υπερδιέγερση, οθόνες, πίεση να ανταποκριθούν σε πολλαπλούς ρόλους. Το σώμα και το νευρικό σύστημα συνηθίζουν να βρίσκονται σε μια κατάσταση διαρκούς έντασης, τόσο που πολλές φορές η χαλάρωση μοιάζει σχεδόν άγνωστη ή ακόμα και απειλητική. Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί άνθρωποι αρρωσταίνουν, καταρρέουν συναισθηματικά ή νιώθουν έντονο κενό ακριβώς όταν διακόπτουν και επιβραδύνονται οι ρυθμοί.
Από την άλλη, οι διακοπές μπορούν όντως να λειτουργήσουν θεραπευτικά όχι μόνο επειδή προσφέρουν μια ευχάριστη εμπειρία, αλλά επειδή δημιουργούν χώρο. Χώρο για ξεκούραση, για σιωπή, για επαφή με το σώμα, για σκέψη, για συναίσθημα. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η επαφή με τη φύση. Η θάλασσα, το βουνό, ο ήχος των τζιτζικιών, ένας αργός περίπατος το βράδυ με τη μυρωδιά του νυχτολούλουδου, δεν είναι απλά όμορφες εικόνες. Λειτουργούν ρυθμιστικά για το νευρικό σύστημα και υπενθυμίζουν στο σώμα έναν διαφορετικό ρυθμό ύπαρξης, πιο ανθρώπινο και λιγότερο απαιτητικό.

Μέσα στην απομάκρυνση από τη ρουτίνα, αρκετοί άνθρωποι έρχονται για πρώτη φορά σε επαφή με το πόσο εξαντλημένοι είναι πραγματικά. Άλλοι ανακαλύπτουν πόσο καιρό είχαν να νιώσουν χαρά χωρίς σαφείς και προκαθορισμένους στόχους, αγωνίες και ενοχές. Για πολλούς ανθρώπους, το να καθίσουν λίγα λεπτά χωρίς κινητό, χωρίς πληροφορία και χωρίς να χρειάζεται να παράγουν κάτι, αποτελεί συχνά μια πρωτόγνωρη και βαθιά ψυχολογική εμπειρία.

Ταυτόχρονα βέβαια, το καλοκαίρι μπορεί να ενεργοποιήσει και δύσκολα συναισθήματα. Η κοινωνική πίεση να περνάμε καλά, οι συγκρίσεις με τις ζωές των άλλων, η μοναξιά, οι οικογενειακές εντάσεις ή οι οικονομικές δυσκολίες συχνά εντείνονται αυτή την περίοδο. Υπάρχουν άνθρωποι που νιώθουν ότι ματαιώνονται και αποτυγχάνουν ακόμη και στις διακοπές. Άνθρωποι που δεν έχουν τη δυνατότητα να φύγουν, που εργάζονται ασταμάτητα ή που βιώνουν το καλοκαίρι ως διαρκή υπενθύμιση όσων τους λείπουν.

Γι’ αυτό έχει σημασία η αποσύνδεση της έννοιας της ξεκούρασης από την ιδέα της «τέλειας» απόδρασης. Ψυχική ανάπαυση μπορεί να υπάρξει και μέσα στην πόλη. Σε ένα πιο αργό πρωινό. Σε μια βόλτα δίπλα στη θάλασσα. Σε μια συνάντηση με ανθρώπους που μας κάνουν να νιώθουμε ασφαλείς. Σε ένα απόγευμα χωρίς υποχρεώσεις και χωρίς ενοχή επειδή δεν κάναμε κάτι παραγωγικό. Εξάλλου, η ψυχική υγεία είναι γνωστό ότι αποκαθίσταται μέσα από συστηματικές και μικρές εμπειρίες παρουσίας και όχι μέσα από ξαφνικές και ραγδαίες αλλαγές.
Κάθε άτομο μπορεί να βρει ή να δημιουργήσει το δικό του μονοπάτι προς την ευτυχία και την ολοκλήρωση. Ίσως λοιπόν τελικά το ουσιαστικό ερώτημα του καλοκαιριού να μην είναι «πού θα πάω;», αλλά «από τι χρειάζομαι να ξεκουραστώ;». Από την πίεση; Από την αυτοκριτική; Από τη μοναξιά; Από τη διαρκή προσπάθεια να είμαι λειτουργικός για όλους; Όταν αρχίζουμε να ακούμε πιο προσεκτικά αυτή την ανάγκη, τότε οι διακοπές, όποια μορφή κι αν έχουν, μπορούν να μετατραπούν σε κάτι βαθύτερο από μια απλή παύση της καθημερινότητας: σε μια ουσιαστική επανασύνδεση με τον εαυτό μας.