Η ηλικία που δεν φαίνεται στην ταυτότητά σας | Γιατί η χρονολογική σας ηλικία δεν λέει την αλήθεια, και τι αποκαλύπτει το αίμα σας

ΦΙΛIΠΠΟΣ ΑΛΕΞΙΔΗΣ
Εκτελεστικός Πρόεδρος,
Διευθύνων Σύμβουλος Eurogenetica
https://eurogenetica.eu/

Δύο γυναίκες γεννηµένες την ίδια ηµέρα, την ίδια χρονιά. Στα 60, η µία τρέχει στη Νέα Παραλία πριν πάει στη δουλειά. Η άλλη παίρνει τρία φάρµακα και προσέχει κάθε σκαλοπάτι. Ίδιες χρονολογικά. Διαφορετικές βιολογικά. Διαφορά: σχεδόν δέκα χρόνια ζωής σε καλή υγεία.
Αυτή η απόσταση, ανάµεσα στην ηλικία που γράφει η ταυτότητα και σε εκείνη που δείχνει πραγµατικά το σώµα, έχει πάψει να είναι ποιητική µεταφορά. Είναι µετρήσιµη. Και η επιστήµη που τη µετράει αλλάζει σιωπηλά τον τρόπο µε τον οποίο σκεφτόµαστε τα γηρατειά.

Το αίμα  ως ημερολόγιο
Σε εργαστήρια από την Καλιφόρνια µέχρι το Ρέικιαβικ, ερευνητές διαβάζουν µέσα στο αίµα µας µοριακές υπογραφές που προβλέπουν µε εντυπωσιακή ακρίβεια ποιος θα φτάσει υγιής τα 90 και ποιος όχι. Σε µία πρόσφατη µεγάλη µελέτη, ένας πίνακας µόλις 33 πρωτεϊνών ανέβασε την προβλεπτική ακρίβεια στο 80%. Ανάµεσα τους, µια πρωτεΐνη που ονοµάζεται GDF-15: µια σιωπηλή σειρήνα κινδύνου που εκπέµπουν τα κύτταρά µας όταν δυσκολεύονται.
Δίπλα στις πρωτεΐνες εµφανίζεται και η λεγόµενη inflammaging, η χρόνια χαµηλής έντασης φλεγµονή που σιγοκαίει στο σώµα και επιταχύνει τη γήρανση. Όσοι ζουν πολλά χρόνια σε καλή υγεία έχουν συνήθως πιο «ψυχρό» ανοσοποιητικό, λιγότερο φλεγµαίνον, πιο ισορροπηµένο. Αυτό δεν είναι τύχη. Είναι αποτύπωµα γενετικής, διατροφής, άσκησης και ύπνου, που σήµερα µπορούµε να δούµε στο εργαστήριο.

Τα τέσσερα σήματα της γήρανσης
Η σύγχρονη βιολογία της µακροζωίας µετρά κυρίως τέσσερα πράγµατα.

• Πρωτεΐνες και μεταβολίτες. Το χηµικό αποτύπωµα της σηµερινής σας κατάστασης. Δείχνει αν η µηχανή τρέχει καθαρά ή αν αρχίζει να καταπονείται.
• Γενετικές παραλλαγές. Το DNA που κληρονοµήσαµε. Γονίδια όπως το FOXO3, το APOE και το CETP εµφανίζονται ξανά και ξανά στους εκατονταετείς από την Ιαπωνία µέχρι τη Σαρδηνία. Δεν καθορίζουν τη µοίρα µας. Δίνουν τις πιθανότητες µε τις οποίες ξεκινήσαµε.
• Τελομερή. Τα προστατευτικά «καπάκια» στις άκρες των χρωµοσωµάτων µας. Κοντύτερα τελοµερή συσχετίζονται µε 34% αυξηµένη θνησιµότητα ανά κιλοβάση που χάνεται. Φθείρονται από το χρόνιο στρες, το κάπνισµα, την κακή διατροφή και την καθιστική ζωή.
• Επιγενετικά ρολόγια. Ίσως η πιο εντυπωσιακή ανακάλυψη της τελευταίας δεκαετίας. Χηµικά µοτίβα µεθυλίωσης πάνω στο DNA, που µεταβάλλονται µε τρόπο προβλέψιµο όσο περνά ο χρόνος, σαν δείκτες ενός µοριακού ρολογιού. Σήµερα µπορούν να σας πουν αν είστε βιολογικά 48 ή 58, τη στιγµή που η ταυτότητά σας γράφει 50.

Το κρίσιμο σημείο

Όλοι αυτοί οι δείκτες έχουν ένα κοινό: αλλάζουν. Με τη φυσική δραστηριότητα, τη µεσογειακή διατροφή, τη µείωση της φλεγµονής, τον ποιοτικό ύπνο, τις στενές σχέσεις. Σε µήνες, όχι σε δεκαετίες.

Στην Ικαρία, οι κάτοικοι ζουν επί γενιές αυτό που η επιστήµη µόλις τώρα προλαβαίνει να µετρήσει. Το ίδιο µοτίβο, χαµηλή φλεγµονή, διατηρηµένη φυσική δραστηριότητα, ισχυρός κοινωνικός δεσµός, εµφανίζεται στο µοριακό προφίλ των µακρόβιων από την Οκινάουα µέχρι τη Σαρδηνία. Αυτό που αλλάζει σήµερα δεν είναι τι ευνοεί τη µακροζωία. Είναι ότι µπορούµε επιτέλους να το µετρήσουµε µέσα στο δικό μας σώµα.
Μια νέα γενιά επιγενετικών ρολογιών ανιχνεύει αυτές τις αλλαγές σε βραχύ χρόνο, µετατρέποντας τη µακροζωία από αόριστη ευχή σε δείκτη που µπορούµε να παρακολουθήσουµε όπως την αρτηριακή πίεση. Δεν περιµένουµε πια να εµφανιστεί η ασθένεια για να αντιδράσουµε. Βλέπουµε, ποσοτικά, αν αυτά που κάνουµε µας χαρίζουν χρόνια ζωής σε καλή υγεία ή µας τα αφαιρούν.

Η ερώτηση που μένει
Στα 50 σας, ίσως είστε βιολογικά 42. Ή 58. Δεν θα το µάθετε από έναν καθρέφτη ούτε από µια συµβατική αιµατολογική εξέταση. Θα το µάθετε µόνο αν το µετρήσετε.
Η εξατοµικευµένη ιατρική της µακροζωίας, γενετικός έλεγχος, µοριακό προφίλ, επιγενετικά ρολόγια, βγήκε εδώ και χρόνια από τα ερευνητικά κέντρα του Stanford και του Harvard. Σήµερα είναι διαθέσιµη και στην Ελλάδα. Αυτό που πριν από µια δεκαετία ήταν προνόµιο µιας χούφτας επιστηµόνων, σήµερα είναι µια απόφαση που µπορεί κανείς να πάρει ένα οποιοδήποτε πρωί.
Η ερώτηση πια δεν είναι αν θα ζήσουµε περισσότερο. Είναι αν θα ζήσουµε καλύτερα τα χρόνια που ήδη µας ανήκουν. Για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, η απάντηση µπορεί να µετρηθεί. Και η µέτρηση είναι πάντα το πρώτο βήµα κάθε ουσιαστικής αλλαγής.