Γήρανση, καρκίνος και μακροζωία. Τρεις κορυφαίοι Έλληνες αποκαλύπτουν το νέο χάρτη της υγείας

Δημήτρης Βλαχάκης
Καθηγητής Γενετικής, Εργαστήριο Γενετικής,
Τμήμα Βιοτεχνολογίας, Σχολή Εφαρμοσμένης Βιολογίας & Βιοτεχνολογίας,
Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Βασίλης Γοργούλης
Καθηγητής & Διευθυντής Εργαστηρίου Ιστολογίας – Εμβρυολογίας, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ,
Professor and Chair, Clinical Molecular Pathology, Medical School, University of Dundee

Γεώργιος Χρούσος
Ακαδημαϊκός – Καθηγητής Παιδιατρικής και Ενδοκρινολογίας
Πρόεδρος, Ελληνικό Ινστιτούτο Pasteur
Πρόεδρος, Ελληνικό Ινστιτούτο Υγιούς Μακροζωίας

Σε μια σπάνια σύμπραξη κορυφαίων Ελλήνων επιστημόνων, οι καθηγητές Βασίλης Γοργούλης, Γιώργος Χρούσος και Δημήτρης Βλαχάκης παρουσιάζουν μια ανακάλυψη που αλλάζει όσα γνωρίζαμε για τη γήρανση και τη μακροζωία. Η ομάδα τους δημιουργεί για πρώτη φορά ένα ακριβές, παγκοσμίως πρωτοποριακό «γενετικό αποτύπωμα» της κυτταρικής γήρανσης. ‘Eνα σύνολο 100 γονιδίων που αποκαλύπτουν πότε ένα κύτταρο γερνά, πώς επηρεάζεται το ανοσοποιητικό σύστημα με την ηλικία, και γιατί κάποιοι άνθρωποι ανταποκρίνονται ή όχι σε θεραπείες όπως η ανοσοθεραπεία. Συνδυάζοντας μοριακή βιολογία, ιατρική ακριβείας, κλινική εμπειρία, ανοσολογία και τεχνητή νοημοσύνη, οι τρεις τους ανοίγουν τον δρόμο σε μια νέα εποχή, όπου η υγιής μακροζωία δεν είναι πια όνειρο, αλλά ένα ρεαλιστικό επιστημονικό σχέδιο για το μέλλον.

Καθηγητής Δημήτρης Βλαχάκης (Γενετική, bioinformatics,  τεχνητή νοημοσύνη)
1. Πώς μπορεί η κατανόηση των “γηρασμένων” γονιδίων να μας βοηθήσει να ζήσουμε περισσότερα χρόνια με καλύτερη υγεία;
Η γήρανση δεν είναι κάτι μαγικό· είναι ένα βιολογικό πρόγραμμα που αφήνει αποτυπώματα στα κύτταρά μας. Αν ξέρουμε ποια γονίδια «κλείνουν» ή «χαμηλώνουν» τη λειτουργία τους με την ηλικία, μπορούμε να προβλέψουμε νωρίτερα ποιοι άνθρωποι κινδυνεύουν από χρόνιες ασθένειες και να παρέμβουμε πριν εμφανιστούν τα προβλήματα. Δεν κυνηγάμε τη ματαιοδοξία της αιώνιας νεότητας, αλλά τη δυνατότητα να ζήσουμε πολλά καλά χρόνια, με υγεία και δραστηριότητα.
2. Υπάρχουν απλές καθημερινές συνήθειες που να επιβραδύνουν τη γήρανση των κυττάρων;
Ναι, και μάλιστα είναι οι πιο “βαρετές” αλλά και πιο ισχυρές: καλός ύπνος, τακτική μέτρια άσκηση, μεσογειακή διατροφή, και λιγότερο στρες. Έχουν άμεση επίδραση στα ίδια τα γονίδια της γήρανσης. Τα κύτταρά μας «θυμούνται» το πώς ζούμε. Ό,τι κάνουμε καθημερινά γράφεται πάνω τους.
3. Θα έχουμε στο μέλλον ένα τεστ που δείχνει πόσο “νέο” ή “γερασμένο” είναι το σώμα μας;
Πιστεύω πως ναι. Η τεχνητή νοημοσύνη και η ανάλυση των γονιδίων μάς επιτρέπουν πλέον να μετράμε την βιολογική ηλικία με μεγάλη ακρίβεια. Στο μέλλον θα μπορεί ο καθένας να ξέρει αν το σώμα του είναι “40 ετών” ενώ η ταυτότητά του γράφει 55 και το αντίστροφο.
Και το σημαντικότερο: θα ξέρουμε και τι να διορθώσουμε.

Καθηγητής Βασίλης Γοργούλης (Βιολογία γήρανσης, καρκίνος)
1. Τι κάνει κάποια κύτταρα να γερνούν πιο γρήγορα από άλλα;
Είναι ένας συνδυασμός πραγμάτων. Υπάρχουν γενετικές προδιαθέσεις, αλλά ο τρόπος ζωής παίζει τεράστιο ρόλο. Κύτταρα που εκτίθενται σε χρόνιο στρες και φλεγμονή, ανεπαρκή και κακής ποιότητας ύπνο, ανθυγιεινή διατροφή και περιβαλλοντικές τοξίνες, «κουράζονται» πιο γρήγορα. Η γήρανση επηρεάζεται πολύ από τις επιλογές μας και επιταχύνεται αν αυτές είναι λανθασμένες.
2. Τι μπορεί να κάνει ένας απλός άνθρωπος για να προστατευθεί από τις ασθένειες που σχετίζονται με τη γήρανση;
Να φροντίζει το σύστημα του στρες και το ανοσοποιητικό του σύστημα και να μειώνει τους παράγοντες που προκαλούν στρες και φλεγμονή. Αυτό σημαίνει έλεγχος του σωματικού βάρους, αποφυγή του καπνίσματος. Δεν υπάρχουν “μαγικές λύσεις”, αλλά λύσεις που χτίζουν ένα πνεύμα και σώμα πιο ανθεκτικό στον χρόνο.
3. Θα μπορέσει η επιστήμη να καθυστερήσει τη γήρανση χωρίς να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου;
Ναι, είμαι αισιόδοξος. Για πρώτη φορά καταλαβαίνουμε με ακρίβεια ποιο κομμάτι της γήρανσης είναι προστατευτικό και ποιο κομμάτι γίνεται επιβλαβές. Όταν ξέρουμε τι να “φρενάρουμε” και τι να αφήσουμε ανέπαφο, τότε μπορούμε να παρέμβουμε με ασφάλεια. Η υγιής μακροζωία δεν είναι πια επιστημονική φαντασία αλλά είναι εφικτός στόχος.

Καθηγητής Γιώργος Χρούσος (Ανοσολογία, στρες, μακροζωία)
1. Πόσο επηρεάζει το καθημερινό στρες την “ανοσολογική ηλικία” μας;
Πάρα πολύ. Το χρόνιο στρες λειτουργεί σαν επιταχυντής της γήρανσης του ανοσοποιητικού συστήματος και όλου του οργανισμού.
Οι ορμόνες του στρες “ξεκουρδίζουν” την άμυνά μας και κάνουν τα κύτταρα να συμπεριφέρονται σαν πολύ μεγαλύτερα από την πραγματική τους ηλικία. Ένας άνθρωπος με υψηλό χρόνιο στρες μπορεί να έχει ανοσοποιητικό 10 ή 15 χρόνια πιο “γηρασμένο”.
2. Ποια είναι η πιο σημαντική αλλαγή στον τρόπο ζωής για να κρατήσουμε το ανοσοποιητικό μας σύστημα νέο;
Ο ύπνος. Τον υποτιμούμε, αλλά είναι ο φυσικός “μηχανικός” του ανοσοποιητικού συστήματος. Ο καλός ύπνος διορθώνει ζημιές, μειώνει τη φλεγμονή και επαναφέρει τις άμυνές μας. Είναι καλύτερη παρέμβαση υγείας, πολύ περισσότερο από τα συμπληρώματα.
3. Θα ζούμε στο μέλλον περισσότερα χρόνια μόνο και μόνο επειδή καταλαβαίνουμε καλύτερα πώς γερνούν τα κύτταρά μας;
Ναι! Θα ζούμε όχι μόνο περισσότερα αλλά και καλύτερα χρόνια, . Η γνώση είναι δύναμη: όσο καλύτερα καταλαβαίνουμε τη γήρανση, τόσο πιο στοχευμένα θα μπορούμε να την καθυστερούμε. Ο στόχος δεν είναι να γίνουμε 120 ετών. Ο στόχος είναι να είμαστε 90–100 και να αισθανόμαστε όπως στα 50.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η έρευνά μας δείχνει κάτι απλό αλλά βαθιά ελπιδοφόρο: η γήρανση δεν είναι ένας ακατανόητος εχθρός, αλλά μια διαδικασία που μπορούμε πλέον να διαβάσουμε, να μετρήσουμε και να επηρεάσουμε. Τα κύτταρά μας ανταποκρίνονται στον τρόπο που ζούμε, στον τρόπο που τρεφόμαστε, αναπνέουμε, ξεκουραζόμαστε και φροντίζουμε τον εαυτό μας. Σε έναν κόσμο που τρέχει ασταμάτητα, ξεχνάμε συχνά ότι η μεγαλύτερη επένδυση που μπορούμε να κάνουμε είναι στον ίδιο μας τον εαυτό. Η επιστήμη μάς έδειξε ότι τα κύτταρά μας μάς ακούν κάθε μέρα. Ακούνε τη χαρά μας, το άγχος μας, την ξεκούραση που δίνουμε ή που στερούμε. Και αντιδρούν. Δεν μπορούμε να σταματήσουμε τον χρόνο, αλλά μπορούμε να μάθουμε να ζούμε μαζί του με μεγαλύτερη μεγαλύτερη επίγνωση και σοφία.
Η υγιής μακροζωία δεν είναι ένας αγώνας μονο για να κερδίσουμε χρόνια, αλλά και ένας τρόπος να κερδίσουμε και καλή ζωή μέσα σε αυτά τα χρόνια. Αν κάτι ελπίζουμε να μείνει από την έρευνά μας, είναι αυτό: ότι ο καθένας μας αξίζει να ζήσει όχι μόνο περισσότερο, αλλά και καλύτερα, με δύναμη, αξιοπρέπεια, και ευτυχία. Και σεβασμό για το σώμα μας που μας συνοδεύει σε όλο το ταξίδι της ζωής μας. Εμείς, ως ερευνητές, θα συνεχίσουμε να παλεύουμε με επιμονή και ακεραιότητα για μια επιστήμη που υπηρετεί τον άνθρωπο, βοηθώντας την πρόληψη και ενισχύοντας την υγιή μακροζωία για όλους.