Σύμφωνα με το καταστατικό της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, υγεία είναι η κατάσταση της πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας και όχι μόνο η απουσία ασθένειας ή αναπηρίας.

Επομένως υγιής άνθρωπος είναι αυτός που επιβεβαιώνεται στα εξής έξι βασικά καθήκοντα της ζωής: Πρώτα από όλα, να μπορεί να ερωτευθεί, ν΄αγαπήσει και ν΄αγαπηθεί.

  • Να αυτοπροσδιορίζεται επαγγελματικά.
  • Να μπορεί ν΄απολαύσει τη σεξουαλική συνεύρεση.
  •   Να φροντίζει  να έχει ελεύθερο χρόνο, που να είναι σε θέση να τον διαχειριστεί, κυρίως έχοντας  κοινωνική ζωή, στενούς φίλους, φίλους κ.τ.λ.
  • Τέλος να είναι αυτόνομος και να αυτοεξυπηρετείται.

Ευτυχισμένα παιδιά…

Η ευτυχία σε μεγάλο βαθμό επηρεάζεται από γενετικούς παράγοντες, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι προκαθορίζεται από την αρχή της ζωής του παιδιού.

Η ασφαλής σχέση με τους γονείς, η αγάπη, η αποδοχή, τόσο από το οικογενειακό όσο και από το κοινωνικό περιβάλλον, η αισιοδοξία για το μέλλον και η θετική προσέγγιση των γονιών κάνουν τα παιδιά ευτυχισμένα.

Απλά πράγματα που δεν εξαργυρώνονται με χρήματα και πλούτη…

Φυσιολογικός θεωρείται ο άνθρωπος που διέρχεται ομαλά όλα τα στάδια ανάπτυξης και ωρίμανσης της προσωπικότητάς του. Δηλαδή τη βρεφική, νηπιακή, προσχολική, σχολική και μέση ηλικία (πρώιμη, μέση, όψιμη).

Παράγοντας  καθοριστικός για την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού είναι το παιχνίδι κάθε μορφής, όπου δημιουργεί, εκτονώνεται, ενστερνίζεται πρότυπα, μιμείται ρόλους, δυναμώνει σωματικά, ψυχικά και πνευματικά, και η εμπειρική επαφή με τη φύση.

Το παιχνίδι…

Λέγοντας παιχνίδι εννοούμε αφενός το ελεύθερο παιχνίδι, αφετέρου το οργανωμένο (θεατρικό, ομάδες άθλησης κ.λπ.)

Σαν εκπρόσωποι μιας γενιάς που χόρτασε παιχνίδι στις γειτονιές και στις αλάνες, που μπορούσε να παρατηρεί τις εναλλαγές των εποχών, αλλά και σαν εκπαιδευτικοί, διαπιστώνουμε ότι η καθημερινότητα των σημερινών παιδιών στις σύγχρονες κοινωνίες είναι ασφυκτικά πιεστική.  Τα παιδιά χρειάζονται χρόνο να παίξουν, διαμορφώνοντας μόνα τους το πλαίσιο, τον χρόνο, τους κανόνες του παιχνιδιού ή συναποφασίζοντας με τους φίλους τους. Το παιχνίδι είναι αυτό που αναπτύσσει ικανότητες, όπως η δημιουργικότητα, η καινοτομία και η προσαρμοστικότητα. Αυτές τις δεξιότητες χρειάζονται τα παιδιά για να πετύχουν στο μέλλον. Δεν γεύονται πλέον την ανεμελιά της παιδικότητας… οι γειτονιές και οι δρόμοι έγιναν παιδότοποι με πλαστικές φουσκωτές διαφυγές, η μπάλα, το κρυφτό, το κυνηγητό και τόσα άλλα παιχνίδια δράσης αντικαταστάθηκαν με σύνθετα ηλεκτρονικά που παίζονται από τον καναπέ, το κρεβάτι ή το γραφείο.

Η επικοινωνία, η δημιουργικότητα, η δράση χάθηκαν και τη θέση τους πήραν η απομόνωση, η αδράνεια και η προσομοίωση σε ένα φανταστικό κόσμο.

Συχνά τα παιδιά περνάνε μεγάλα διαστήματα ενασχόλησης σε ηλεκτρονικά ή διαδικτυακά παιχνίδια, γεγονός που μπορεί να έχει επιπτώσεις στην ψυχική τους υγεία, να προκαλέσει εθισμό, κατάθλιψη αλλά και δυσκολία στις κοινωνικές σχέσεις. Ακόμη και στις γιορτές που παλαιότερα μαζεύονταν και έπαιζαν παιχνίδια ή κουβέντιαζαν, τώρα περιλαμβάνεται πρόγραμμα ψυχαγωγίας.

Παράδειγμα τα πάρτι γενεθλίων! Οι γονείς ακόμη και εκεί θα φροντίσουν να καλέσουν έναν κλόουν ή μια νεραϊδούλα που θα ασχοληθεί με το περιορισμένο  παιχνίδι των παιδιών και θα τα κρατάει υπό έλεγχο.

Σαν να μη φτάνουν όλα αυτά, τα σημερινά παιδιά καλούνται να εκπαιδεύονται διαρκώς. Ένας καταιγισμός εξωσχολικών δραστηριοτήτων!  Η υπερφόρτωση των παιδιών οδηγεί σε προβλήματα πειθαρχίας και συμπεριφοράς – τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο. Τα παιδιά πλημμυρίζουν από δραστηριότητες, με αποτέλεσμα να «χτίζουν τοίχους» απέναντι στους δασκάλους και κυρίως στους γονείς τους.  Όλη την ημέρα, σκληρά εργαζόμενα, σε ένα συνεχές τρέξιμο, να προλάβουν να τα μάθουν όλα. Ως και οι καλλιτεχνικές ή αθλητικές τους δραστηριότητες έχουν μορφή εκπαίδευσης, ώστε και εκεί  να λειτουργούν σαν μαθητές.

Ο συγγραφέας του βιβλίου «Γονείς. Απλά!» Kim Jonh Payne λέει χαρακτηριστικά: «Μοιάζει να προσπαθούμε να συμπιέσουμε 21 χρόνια εξέλιξης μέσα στα πρώτα εννέα χρόνια του παιδιού μας. Ο εγκέφαλος του παιδιού, όμως, δεν μπορεί να ανταποκριθεί, γιατί απλούστατα δεν έχει τις απαραίτητες ικανότητες. Έτσι, μεγαλώνουμε νευρικά παιδιά, γεμάτα άγχος, των οποίων οι αξιαγάπητες ιδιαιτερότητες και ο χαρακτήρας τους καταπιέζονται, με αποτέλεσμα να παρουσιάζονται μελλοντικά προβλήματα συμπεριφοράς ή ακόμα και διαταραχές».

Οφείλουμε επίσης να συνυπολογίσουμε ότι οι γονείς σήμερα, είτε είναι αναγκασμένοι να εργάζονται υπερβολικά είτε τους έχουν καταπλακώσει τα προβλήματα και δεν έχουν διάθεση επικοινωνίας,  αναζητώντας τις ώρες χαλάρωσης μπροστά στην τηλεόραση ή τον υπολογιστή.

Όμως πόσο υγιής ενήλικας μπορεί να είναι κάποιος που δεν έχει βιώσει την παιδικότητα και την εφηβεία στην ώρα τους; Οι ηλικίες αυτές θα πρέπει να πάρουν παράταση και τα άτομα θα αργήσουν να ωριμάσουν κοινωνικά. Φυλακισμένοι σε έναν κόσμο στον οποίο επικρατεί σύγχυση, έχουμε φτάσει να απαιτούμε από το παιδί να συμμορφώνεται σε αυτόν, εμποδίζοντας την ανάπτυξη των φυσικών ικανοτήτων του.

Η επαφή με τη φύση…

Η επαφή με τη φύση, από την άλλη, σχεδόν ανύπαρκτη. Είναι εύκολο να μιλάμε για περιπάτους με το χάδι του ανέμου, για βόλτες στη βροχή, πεζοπορίες στον καυτό ήλιο, ύπνο κάτω από τα άστρα ή βουτιές σε δροσερό νερό, δύσκολα όμως τα εφαρμόζουμε. Κλείνουμε τα παράθυρα και τις πόρτες για τα ρεύματα, το κρύο ,τη ζέστη, διώχνουμε τη μυρωδιά της φύσης, απωθούμε κάθε εμπειρική επαφή μαζί της. Αντί να αφήσουμε τα παιδιά να τρέξουν στην ύπαιθρο, να πατήσουν ξυπόλητα το μουσκεμένο γρασίδι, να τσαλαβουτήσουν στις λακούβες με τα νερά, να ξεκουραστούν κάτω από τη δροσιά  ενός δέντρου, να αγναντέψουν τον έναστρο ουρανό, να κυλιστούν στην άμμο, αναρωτιόμαστε με αγωνία αν λερώθηκαν, αν κρυώσουν, αν κουραστούν…

Τα παιδιά από τη φύση τους εκδηλώνουν μια στοργική ανησυχία για τα ζωντανά πλάσματα γύρω τους. Στη φύση μπορούμε να ενισχύσουμε  αυτή την τάση για καθημερινή φροντίδα ενός ζώου, ενός λουλουδιού, ενός δέντρου. Έτσι μαθαίνουν να δένουν τις περαστικές στιγμές του χθες, του σήμερα και του αύριο με μια κλωστή αγάπης και υπευθυνότητας. Αν αντί για αυτό τα περιορίζουμε συνέχεια από φόβο και υπερπροστατευτικότητα, πετυχαίνουμε ακριβώς το αντίθετο.

Η Μαρία Μοντεσσόρι  θεωρεί ότι  αποτέλεσμα όλων αυτών των περιορισμών είναι ο εκνευρισμός και ο εκφυλισμός του παιδιού, που κάποια στιγμή θα αρχίσει να σκοτώνει έντομα ή άλλα αβλαβή ζώα και εμείς θα το θεωρούμε φυσιολογικό. Δεν μπορούμε να δούμε από τέτοιες μικρές ενέργειες ότι η ψυχή του έχει αποξενωθεί από τη φύση. Ζητάμε από τα παιδιά μας να προσαρμοστούν στη φυλακή τους, χωρίς να μας δημιουργούν προβλήματα.

Από τη μια το τυποποιημένο παιχνίδι από την άλλη η έλλειψη επαφής με τη φύση ή η κακή επαφή με αυτήν έχουν σαν αποτέλεσμα τη μειωμένη αυτενέργεια, τον περιορισμό της δημιουργικότητας και την υπονόμευση της ανεξαρτησίας, η οποία είναι ένα εξαιρετικά υψηλό ιδανικό που συχνά υποτιμούμε.

Η αλήθεια είναι ότι κανένας δεν μπορεί να είναι ελεύθερος, αν δεν είναι ανεξάρτητος με την έννοια της αυτονομίας. Ο παράλυτος, που η αναπηρία του τον εμποδίζει να βάλει τα παπούτσια του και ο πρίγκιπας που δεν μπορεί να τα φορέσει για λόγους εθιμοτυπίας, βρίσκονται ακριβώς στην ίδια θέση.

Κλείνοντας, αναρωτιόμαστε πώς μπορούμε να οδηγήσουμε τα παιδιά μας στην ευτυχία, έτσι ώστε η κοινωνία μας να απαρτίζεται από υγιείς πολίτες. Ο εμπνευσμένος δημιουργός του Σάμμερχιλ Α.Σ.Νηλ έρχεται να μας πει ότι κυρίως η ευθύνη πέφτει σε γονείς και εκπαιδευτικούς. Αυτοί μπορούν να κάνουν το παιδί ή έναν ελεύθερο άνθρωπο, που είναι ευχάριστος στην εργασία του, ευχάριστος φίλος και ευτυχισμένος εραστής, ή μια ταλαίπωρη ύπαρξη γεμάτη συγκρούσεις με τον εαυτό της και τον κόσμο…Και προπαντός να μην ξεχνάμε ότι τα παιδιά είναι τα ίδια σ΄ολόκληρο τον κόσμο. Όλα γυρεύουν την ευτυχία ,την ελευθερία και την αγάπη.  Όλα θέλουν να παίζουν και πάλι να παίζουν και πάντα να παίζουν…

Βιβλιογραφία

– «Η ανακάλυψη του παιδιού», 
Μαρία Μοντεσσόρι,

– «Θεωρία και πράξη της αντιαυταρχικής εκαπίδευσης»  Α.Σ.Νηλ

– «Ελευθερία όχι αναρχία», Α.Σ.Νηλ

– «Γονείς.Απλά!», Kim John Payne

www.lefterismorrou.gr/questions

www.phychologynow.gr

– xenesglosses.eu