Άρωμα: o «αόρατος σύμμαχος». Χρωματίζει τις εμπειρίες και βοηθά την ψυχολογία

Βαλέρια Καλτεζιώτη
Βιολόγος, MSc, PhD στην Νευροβιολογία
Ειδικός τεχνικός Επιστήμονας, Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών Ακαδημίας Αθηνών
vkaltezioti@bioacademy.gr

Η εορταστική περίοδος συνοδεύεται από ένα πλήθος οσμών και αρωμάτων — από τη μυρωδιά της κανέλας και του ξύλου μέχρι τις γλυκές μυρωδιές των γιορτινών γλυκών και των αισθησιακών ελαίων. Όλες αυτές οι εμπειρίες δεν είναι απλώς αισθητικές, αλλά αποτελούν ερεθίσματα που ενεργοποιούν συγκεκριμένα νευρωνικά κυκλώματα. Η όσφρηση είναι η πιο άμεσα συνδεδεμένη αίσθηση με το λεγόμενο μεταιχμιακό σύστημα, που περιλαμβάνει τον ιππόκαμπο και την αμυγδαλή , τα κέντρο δηλαδή του εγκεφάλου που ρυθμίζουν τη μνήμη, τη μάθηση και τα συναισθήματα μας. Γι’ αυτό τα αρώματα έχουν τη μοναδική ικανότητα να ανακαλούν εικόνες, αναμνήσεις και συναισθηματικές καταστάσεις με σχεδόν αυτόματο τρόπο και να επηρεάζουν άμεσα την ψυχολογία μας.

Η επιστήμη της όσφρησης έχει προχωρήσει θεαματικά τα τελευταία χρόνια. Το 2004, ο Axel και η Buck έλαβαν το Βραβείο Νόμπελ αποκαλύπτοντας μας μια πολύ μεγάλη οικογένεια οσφρητικών υποδοχέων οι οποίοι δεσμεύουν πτητικές χημικές ενώσεις και επιτρέπουν στον ανθρώπινο εγκέφαλο να αναγνωρίζει μια απίστευτη ποικιλία οσμών. Οι σύγχρονες νευροεπιστημονικές μελέτες προχωράνε ακόμη παραπέρα: εξετάζουν πώς οι αρωματικές νότες μπορούν να “αγγίξουν’’ τον ψυχικό μας κόσμο. Όταν ένα άρωμα εισέλθει στη ρινική κοιλότητα, τα οσφρητικά σήματα ταξιδεύουν γρήγορα μέσω των αισθητικών νευρώνων στον οσφρητικό βολβό, μια δομή που συνδέεται απευθείας με τον ιππόκαμπο και την αμυγδαλή. Η ιδιαίτερη αυτή νευροανατομική διαδρομή εξηγεί γιατί οι μυρωδιές προκαλούν τόσο έντονα συναισθήματα — δεν “φιλτράρονται” από τον φλοιό του εγκεφάλου αλλά μεταφέρονται σχεδόν άμεσα στα συναισθηματικά κέντρα.

Πλήθος μελετών δείχνουν ότι ορισμένες μυρωδιές έχουν συγκεκριμένες επιδράσεις στο νευρικό σύστημα όπως:
✤ Λεβάντα: μειώνει τα επίπεδα κορτιζόλης και αυξάνει τη δραστηριότητα του παρασυμπαθητικού συστήματος, συμβάλλοντας στη χαλάρωση.
✤ Εσπεριδοειδή όπως πορτοκάλι, μανταρίνι: αυξάνουν τη νοραδρεναλίνη, βελτιώνοντας την ενέργεια και τη διάθεση.
✤ Μπαχάρια όπως κανέλα και γαρύφαλλο: σχετίζονται με αυξημένη εγρήγορση και βελτίωση γνωστικών λειτουργιών.
✤ Ξυλώδεις νότες όπως κέδρος και σανταλόξυλο: φαίνεται ότι μειώνουν την καρδιακή συχνότητα, ενισχύοντας την αίσθηση γείωσης και σταθερότητας.

Έτσι, η επιλογή του αρώματος πρέπει να είναι βαθιά προσωπική με βάση το ψυχοσωματικό μας προφίλ. Μερικές συμβουλές για να επιλέξουμε ένα άρωμα που μας ταιριάζει είναι οι εξής:
1. Να γνωρίζουμε τις ομάδες αρωμάτων και να σκεφτόμαστε τι μας εκφράζει ανάλογα με τη ψυχολογία μας. Τα αρώματα χωρίζονται σε κατηγορίες: λουλουδάτα, ξυλώδη, εσπεριδοειδή, orientals, gourmand κ.λ.π. Θέλουμε κάτι δροσερό και ανάλαφρο ή κάτι ζεστό και αισθησιακό;
2.Να ελέγχουμε την αλληλεπίδραση του αρώματος με το δέρμα μας.
Το pH, η ενυδάτωση και η θερμοκρασία του σώματος παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην τελική απόδοση του αρώματος. Γι’ αυτό το ίδιο άρωμα μπορεί να ενεργοποιεί διαφορετικούς οσφρητικούς υποδοχείς σε διαφορετικά άτομα.
3. Να δοκιμάζουμε ένα άρωμα για ώρες και όχι για λίγα λεπτά γιατί η όσφρηση προσαρμόζεται γρήγορα στα ερεθίσματα.
4. Να επιλέγουμε το άρωμα εκείνο που μας ενεργοποιεί θετικές, σταθερές και λειτουργικές συναισθηματικές αντιδράσεις.
5.Να επιλέγουμε ανάλογα με την περίστασης. Για την καθημερινότητα προτιμούμε κάτι πιο ανάλαφρο ενώ για κοινωνικές, βραδινές περιστάσεις, όπου η μνήμη και η συναισθηματική επίδραση παίζουν μεγαλύτερο ρόλο, πιο «πλούσιες» και βαθιές συνθέσεις που αφήνουν πιο έντονο αποτύπωμα.

Ένα άρωμα λοιπόν δεν είναι απλώς πολυτέλεια ή αισθητικό συμπλήρωμα. Η σύγχρονη νευροεπιστήμη και οι μελέτες ψυχολογίας δείχνουν πως μπορεί να παίξει ενεργό ρόλο στην ψυχική μας ισορροπία, στη διάθεση, στη συγκέντρωση, στη μνήμη — και τελικά στην ποιότητα της καθημερινής μας ζωής. Ειδικά στις γιορτές, όπου οι αισθήσεις ενισχύονται και οι συναισθηματικές ανταλλαγές πολλαπλασιάζονται, το άρωμα μπορεί να γίνει ο «αόρατος σύμμαχος» που χρωματίζει τις εμπειρίες και βοηθάει στη ψυχολογία μας.