Έφη Τσιότσιου: Δημιουργούμε ένα Εθνικό Μεταμοσχευτικό Κέντρο για όλους

Το Ίδρυμα Ωνάση υλοποιεί εδώ και 44 χρόνια κοινωφελή έργα στην Υγεία, στην Παιδεία και τον Πολιτισμό, έχοντας ως αταλάντευτο σημείο αναφοράς τον άνθρωπο. Η πρόσφατη θεμελίωση του Ωνάσειου Εθνικού Μεταμοσχευτικού Κέντρου στη χώρα μας συνοδεύεται από μεγάλες προσδοκίες: Προσδοκίες για την ανάπτυξη μιας κουλτούρας μεταμοσχεύσεων στη χώρα μας. Παράλληλα, όμως, δημιουργεί και συνθήκες: «Συνθήκες για μια ολοκληρωμένη μεταμοσχευτική φροντίδα, με έμφαση στην ανθρωποκεντρική προσέγγιση του ασθενούς. Ένα Κέντρο που θα προβλέπει ειδική μέριμνα και για τον ανασφάλιστο ασθενή. Ένα νοσοκομείο για όλους», τονίζει μιλώντας στο περιοδικό «ΔΥΟ» η εκτελεστική διευθύντρια του Ιδρύματος Ωνάση, κυρία Έφη Τσιότσιου.

 

Μιλήστε μας για το νέο μεγάλο όραμα του Ιδρύματος, το Ωνάσειο Εθνικό Μεταμοσχευτικό Κέντρο, που ξεκινά να δημιουργείται με την αυγή του νέου έτους. Ποια κενά έρχεται να καλύψει η νέα αυτή μεγάλη επένδυση στην Υγεία;

Το Ωνάσειο Εθνικό Μεταμοσχευτικό Κέντρο (ΩΕΜΕΚ) αποτελούσε και αποτελεί ένα όραμα πολλών χρόνων για το Ίδρυμα Ωνάση, που αναμένεται σε λίγα χρόνια να γίνει πραγματικότητα. Το νέο έργο του Ιδρύματος Ωνάση αναμένεται να αλλάξει το τοπίο της Υγείας στη χώρα, όπως έκανε πριν από 25 χρόνια το Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο (ΩΚΚ). Για την υλοποίηση του οράματος αυτού, το Ίδρυμα εργαζόταν συστηματικά εδώ και καιρό, σε συντονισμό τόσο με την Πολιτεία όσο και με τον Εθνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), αλλά και τη διοίκηση του Ωνασείου. Προκειμένου να δημιουργήσουμε ένα εθνικό κέντρο ιατρικής καινοτομίας και αριστείας στον τομέα των μεταμοσχεύσεων ενηλίκων και παίδων, έχουν προηγηθεί προσεκτικός σχεδιασμός και μελέτες, ώστε το έργο να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του Εθνικού Συστήματος Υγείας.

Η δημιουργία του Ωνάσειου Εθνικού Μεταμοσχευτικού Κέντρου έρχεται να καλύψει ένα μεγάλο κενό. Η έλλειψη κατάλληλων υποδομών, το περιορισμένο εξειδικευμένο ιατρικό προσωπικό και η απουσία εμπιστοσύνης από τους πολίτες στο σύστημα Υγείας επιδρούν ανασταλτικά στη δωρεά οργάνων και είναι σημαντικοί παράγοντες που κρατούν τη μεταμοσχευτική δραστηριότητα στην Ελλάδα σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΟΜ, η Ελλάδα είναι τελευταία στην Ευρώπη και στις δέκα τελευταίες χώρες του δυτικού κόσμου στον τομέα των μεταμοσχεύσεων. Ενδεικτικά, το 2016 πραγματοποιήθηκαν στη χώρα μας μόνο 155 μεταμοσχεύσεις όλων των οργάνων, όταν σε ευρωπαϊκές χώρες πληθυσμιακά συγκρίσιμες, όπως το Βέλγιο και η Πορτογαλία, οι μεταμοσχεύσεις ανήλθαν σε 1.032 και 846, αντίστοιχα. Από το 2013 μέχρι το 2017, 260 Έλληνες μεταφέρθηκαν για μεταμόσχευση συμπαγών οργάνων σε διάφορα νοσοκομεία της Ευρώπης. Ταυτόχρονα, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΟΜ, πραγματοποιήθηκαν 696 μετακινήσεις μεταμοσχευμένων για επανέλεγχο στο εξωτερικό, γεγονός που επιφέρει τεράστιο ψυχικό κόστος στους ασθενείς και τις οικογένειές τους, αλλά και οικονομικό για την Πολιτεία. Τέλος, να αναφέρουμε ότι οι μεταμοσχεύσεις πνεύμονα, όπως και όλες οι μεταμοσχεύσεις σε παιδιά, δεν πραγματοποιούνται αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα.

 

Και με ποιον τρόπο θα επιδράσει θετικά το Ωνάσειο Εθνικό Μεταμοσχευτικό Κέντρο;

Το ΩΕΜΕΚ θα είναι ένα νοσοκομείο αφιερωμένο στη μεταμόσχευση συμπαγών οργάνων, συνολικού προϋπολογισμού 100 εκατομμυρίων ευρώ, εξοπλισμένο με τεχνολογία αιχμής, το οποίο, μεταξύ άλλων, θα διαθέτει και την πρώτη αυτόνομη μονάδα μεταμόσχευσης καρδιάς και πνευμόνων αποκλειστικά για παιδιά στην Ελλάδα, το Ωνάσειο Παίδων, στο οποίο θα προσφέρονται υπηρεσίες υψηλού επιπέδου και στην Παιδοκαρδιολογία και την Παιδοκαρδιοχειρουργική.

Το νέο νοσοκομείο, εκτός από τη δημιουργία των κατάλληλων υποδομών, αναμένεται να αποτελέσει τον καταλύτη που θα ενεργοποιήσει τον μεταμοσχευτικό τομέα στην Ελλάδα, συνδράμοντας και τις υπάρχουσες μεταμοσχευτικές μονάδες. Με τη λειτουργία του, θα ενεργοποιηθεί ένα πανελλαδικό δίκτυο υπό το συντονισμό του ΕΟΜ, το οποίο θα οδηγήσει στην αύξηση και αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των μοσχευμάτων, διαμορφώνοντας τις βάσεις για την αντιμετώπιση των μελλοντικών αναγκών μεταμόσχευσης. Δεν θέλουμε και δεν μπορούμε να τα καταφέρουμε μόνοι μας. Πιστεύουμε στις συμπράξεις, πιστεύουμε στις συνεργασίες, πρέπει να συστρατευτούμε στη νέα αφετηρία του τομέα των μεταμοσχεύσεων στη χώρα.

 

Είκοσι πέντε χρόνια μετά τη δημιουργία του ΩΚΚ, εκτιμάτε ότι θα μπορέσετε και με το Ωνάσειο Εθνικό Μεταμοσχευτικό Κέντρο να συμβάλετε στη μείωση της φυγής ασθενών προς το εξωτερικό;

Είναι ένας από τους στόχους της δημιουργίας του έργου αυτού. Οι νέες υποδομές και υπηρεσίες του ΩΕΜΕΚ, σε συνδυασμό με την ενίσχυση της κουλτούρας της δωρεάς οργάνων, την ανάπτυξη της ιατρικής τεχνογνωσίας στη μεταμοσχευτική χειρουργική και το πιστοποιημένο ιατρικό προσωπικό, στοχεύουν να περιορίσουν τα υψηλά ποσοστά μετάβασης στο εξωτερικό, σε σημείο ώστε να καταφέρουμε να εκλείψει το φαινόμενο αυτό μελλοντικά. Η δημιουργία του ΩΕΜΕΚ αποτελεί το μέσο για την ανάπτυξη του τομέα των μεταμοσχεύσεων στην Ελλάδα. Αυτό θα ωφελήσει πρωτίστως τους ασθενείς, καθώς θα πραγματοποιούνται στην Ελλάδα μεταμοσχεύσεις συμπαγών οργάνων που, χωρίς το ΩΕΜΕΚ, θα ήταν αδύνατον να πραγματοποιηθούν, δίνοντας τέλος στην ψυχική και τη σωματική τους ταλαιπωρία. Παράλληλα, θα υπάρχει όφελος και για τα δημόσια οικονομικά, καθώς ο ΕΟΠΥΥ θα εξοικονομήσει σημαντικούς πόρους. Με τη θεμελίωση του ΩΕΜΕΚ, δημιουργούνται οι συνθήκες για ολοκληρωμένη μεταμοσχευτική φροντίδα, με έμφαση στην ανθρωποκεντρική προσέγγιση του ασθενούς. Ένα Κέντρο που -θα πρέπει να το τονίσουμε αυτό- προβλέπει ειδική μέριμνα και για τον ανασφάλιστο ασθενή. Θα είναι ένα νοσοκομείο για όλους.

 

Σκοπεύετε να κάνετε κάτι και για την προώθηση της κουλτούρας των μεταμοσχεύσεων στη χώρα μας; Είναι ένας από τους παράγοντες που μας καθιστούν ουραγούς στις μεταμοσχεύσεις.

Έχετε δίκιο. Απαραίτητη προϋπόθεση για να υπάρξει μια νέα, αποτελεσματικότερη εθνική μεταμοσχευτική στρατηγική είναι η ανάπτυξη και η ενίσχυση της κουλτούρας της δωρεάς οργάνων. Το Ίδρυμα Ωνάση, λοιπόν, σε συνεργασία με τον Εθνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων και το Υπουργείο Υγείας, έχει ήδη ανακοινώσει με την παρουσίαση του έργου ότι θα επενδύσει πόρους σε δράσεις που, αφενός, θα προάγουν αποτελεσματικά την εθνική στρατηγική προσέγγισης των μεταμοσχεύσεων και της δωρεάς οργάνων στην Ελλάδα και, αφετέρου, θα καλλιεργήσουν τη μεταμοσχευτική παιδεία. Ωστόσο, θα πρέπει να γνωρίζει ο κόσμος που μας διαβάζει ότι αυτό από μόνο του δεν αρκεί.

Αρχικά, γιατί η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση θα πρέπει να διαχυθούν και προς όλους τους εμπλεκόμενους -γιατρούς, νοσηλευτές, χρόνια ασθενείς που μπορούν να βρουν λύση μέσα από τη μεταμόσχευση αλλά δεν το γνωρίζουν-, ενώ παράλληλα είναι αδήριτη η ανάγκη παρεμβάσεων στο ίδιο το σύστημα Υγείας, οι οποίες θα δώσουν και τα κίνητρα αλλά και τα αναγκαία εργαλεία στους συντονιστές και τους εντατικολόγους να κάνουν αποτελεσματικότερα τη δουλειά τους. Η δωρεά οργάνων αποτελεί ύψιστη επιλογή αλτρουισμού και πρέπει να υπάρξει μια ολοκληρωμένη και αποτελεσματικότερη εθνική μεταμοσχευτική στρατηγική, στην οποία θα συγκαταλέγεται η βέλτιστη αξιοποίηση των ΜΕΘ, καθώς βρίσκονται στην πρώτη γραμμή μάχης για τις μεταμοσχεύσεις, και, φυσικά, η ενημέρωση του κοινού, γιατί χωρίς δότες δεν υφίσταται μεταμοσχευτική πολιτική.

Η κάρτα δωρητή οργάνων που δημιουργήθηκε από τον ΕΟΜ είναι ένα σημαντικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, το οποίο και εμείς στηρίζουμε και θα στηρίξουμε με εκστρατείες ενημέρωσης.

 

Τι θα κάνετε για την εκπαίδευση/ενημέρωση του ιατρικού προσωπικού;

Κάνουμε ήδη. Όπως σας ανέφερα, ειδικά στο θέμα της μεταμόσχευσης πνευμόνων, εκτός από τις υποδομές, δεν υπήρχε και η απαραίτητη τεχνογνωσία για να στηριχθεί ένα αντίστοιχο πρόγραμμα μεταμοσχεύσεων. Ήδη, λοιπόν, το Ίδρυμα Ωνάση, σε συνεργασία με τις διοικήσεις του Ωνάσειου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου και του ΕΟΜ, σχεδίασε, χορηγεί και υλοποιεί ένα 5ετές πρόγραμμα υποτροφιών, σε ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, προκειμένου να αποκτήσουν οι συμμετέχοντες τις απαραίτητες γνώσεις στη μεταμοσχευτική χειρουργική. Ήδη, το εκπαιδευτικό πρόγραμμα ολοκληρώνουν οι πρώτοι 4 γιατροί για το 2018 και ξεκινούν οι διαδικασίες επιλογής συμμετεχόντων για το 2019. Πολύ σύντομα πιστεύουμε ότι θα μπορούν να πραγματοποιηθούν επεμβάσεις μεταμόσχευσης πνεύμονα από Έλληνες γιατρούς και στη χώρα μας.

Δεν θα σταματήσουμε όμως εκεί. Η ευρύτερη ενημέρωση της ακαδημαϊκής και ιατρικής κοινότητας θα βρίσκεται στο επίκεντρο της προσπάθειάς μας, είτε μέσα από σεμινάρια είτε με ημερίδες. Το ΩΕΜΕΚ, επίσης, αξιοποιώντας την 25ετή εμπειρία του ΩΚΚ, και σε συνεργασία με τον ΕΟΜ, θα συνάψει διεθνείς συνεργασίες με επίκεντρο τις μεταμοσχεύσεις, για τη μεταλαμπάδευση των ιατρικών γνώσεων και εξελίξεων στην Ελλάδα και την ανταλλαγή επιστημονικών θέσεων και τεχνικών, ενώ παράλληλα θα συμπράξει με ελληνικά και ξένα Πανεπιστήμια, καθώς και με το Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών, για την προώθηση της εγχώριας έρευνας στη μεταμοσχευτική.

 

Λίγα λόγια για την 25ετή προσφορά του ΩΚΚ.

Κατ’ αρχάς, θα ήθελα να διευκρινίσω ότι το Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο εσφαλμένα θεωρείται ακόμα από πολλούς ιδιωτικό νοσοκομείο – αυτό συμβαίνει ίσως γιατί οι υπηρεσίες του είναι εφάμιλλες των καλύτερων ιδιωτικών νοσοκομείων της Ευρώπης. Ωστόσο, το ΩΚΚ είναι Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ), φορέας γενικής κυβέρνησης, που απολαμβάνει διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια υπό την εποπτεία του Υπουργού Υγείας. Προσφέρει δηλαδή δημόσια πρόσβαση σε υπηρεσίες που ακολουθούν τα πρότυπα των καλύτερων ιδιωτικών νοσοκομείων. Είκοσι πέντε χρόνια τώρα, εξακολουθεί να αποτελεί benchmarking στον τομέα της Καρδιοχειρουργικής και της Καρδιολογίας στη χώρα μας, αλλάζοντας το τοπίο της Υγείας στην Ελλάδα. Το Ίδρυμα Ωνάση δεν έπαψε ποτέ να βρίσκεται δίπλα του. Χωρίς καμία συμβατική υποχρέωση, συνεχίζει να το στηρίζει, παρέχοντας τεχνολογικό εξοπλισμό αιχμής, καλύπτοντας ανάγκες στην κτιριακή του ανακαίνιση, αλλά και συμβάλλοντας στη μετεκπαίδευση του ιατρικού και του νοσηλευτικού προσωπικού μέσα από υποτροφίες και εκπαιδευτικά σεμινάρια. Η δημιουργία του Ωνάσειου Εθνικού Μεταμοσχευτικού Κέντρου, ακριβώς δίπλα, θα έχει άμεση θετική επίδραση και στο ΩΚΚ, ώστε να συνεχίσει να αποτελεί πρωτοπόρο και καινοτόμο Κέντρο Αριστείας.

Το Ίδρυμα Ωνάση, κατά την πάγια πρακτική του, δεν εγκαταλείπει τα παιδιά του. Έχουμε ήδη συμφωνήσει για ένα ευρύ πρόγραμμα συντήρησης και ανανέωσης του εξοπλισμού, αλλά και για μια σειρά υποτροφιών και ερευνητικών προγραμμάτων με σκοπό τη συνεχή εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού.

 

Πώς επιλέγονται τα έργα που υλοποιεί/χρηματοδοτεί το Ίδρυμα Ωνάση στην Υγεία; Φαίνεται να απαντούν καίρια στις ανάγκες των ασθενών.

Το Ίδρυμα Ωνάση, εδώ και 44 χρόνια, υλοποιεί κοινωφελή έργα στην Υγεία, στην Παιδεία και τον Πολιτισμό. Ωστόσο, για το Ίδρυμα Ωνάση η Υγεία είναι Πολιτισμός. Και στόχος είναι να αποκτήσουν όσο περισσότεροι συμπολίτες μας δημόσια πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες Υγείας. Ακούμε τις ανάγκες της κοινωνίας και επιλέγουμε να προσφέρουμε με πολλαπλασιαστικό όφελος, καλύπτοντας μακροπρόθεσμες ανάγκες και όχι λειτουργώντας πυροσβεστικά. Από την ανακατασκευή του Κέντρου Μελανώματος και Καρκίνου του Δέρματος στο Νοσοκομείο «Ανδρέας Συγγρός» μέχρι τη στήριξη σε φορείς και οργανισμούς, όπως το Εργαστήριο Φαρμακολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, την Ελληνική Εταιρεία Προστασίας και Αποκαταστάσεως Αναπήρων Προσώπων (ΕΛΕΠΑΠ) και το Σύλλογο Φίλων Παιδιών με Καρκίνο «ΕΛΠΙΔΑ», από τις δεκάδες υποτροφίες σε ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, μέχρι και τις δεκάδες δράσεις στην Ειδική Αγωγή και τα εκπαιδευτικά προγράμματα στον αυτισμό, το έργο του Ιδρύματος Ωνάση στην Υγεία έχει μόνο ένα αταλάντευτο σημείο αναφοράς: τον άνθρωπο.

 

Η κοινωφέλεια του Ιδρύματος δεν περιορίζεται ωστόσο στην υλική υποστήριξη. Όπως αναφέρατε ήδη, υλοποιήσατε τουλάχιστον δύο καμπάνιες ευαισθητοποίησης το 2018 για το μελάνωμα και τον αυτισμό.

Ακριβώς. Τη φιλοσοφία του Ιδρύματος Ωνάση για την κοινωφέλεια χαρακτηρίζει η ολιστική προσέγγιση του κενού που επιλέγει να καλύψει, είτε αυτό αφορά την Παιδεία είτε την Υγεία είτε τον Πολιτισμό. Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί το Κέντρο Μελανώματος και Καρκίνου Δέρματος στο Νοσοκομείο «Ανδρέας Συγγρός». Εκτός από την πλήρη ανακατασκευή του, σε έναν μεγαλύτερο και πιο λειτουργικό χώρο, στηρίξαμε και μια καμπάνια ευαισθητοποίησης του κόσμου πάνω στον καρκίνο του δέρματος, δημιουργώντας παράλληλα ένα ενημερωτικό έντυπο με τους μύθους που εξακολουθούν να καλύπτουν το μελάνωμα, ώστε να προσεγγίσουμε αυτό το σοβαρό πρόβλημα ολιστικά.

Αντίστοιχα, με το καινοτόμο πρόγραμμα «Boarding Pass στον Αυτισμό», ενώσαμε τις δυνάμεις μας με σημαντικούς φορείς, όπως είναι ο Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών (ΔΑΑ), το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και η Aegean Airlines, και δώσαμε την ευκαιρία σε παιδιά με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ), τους γονείς και τους θεραπευτές τους, να βιώσουν μια προσομοίωση της διαδικασίας αεροπορικού ταξιδιού, προκειμένου να ανοίξουν τα παιδιά αυτά τα φτερά τους και να μπορέσουν να ταξιδέψουν αεροπορικώς. Παράλληλα, όμως, το εκπαιδευτικό πρόγραμμα συμπληρώθηκε από ένα καινοτόμο εγχειρίδιο κοινωνικών ιστοριών, το οποίο μπορεί να αποτελέσει εξαιρετικό εργαλείο στα χέρια θεραπευτών και γονέων παιδιών με ΔΑΦ, ένα ενημερωτικό έντυπο για τους ταξιδιώτες με χρήσιμες πληροφορίες γύρω από τον αυτισμό, αλλά και με εκπαίδευση του προσωπικού που εργάζεται στον ΔΑΑ, πάνω στη διαχείριση επιβατών με ΔΑΦ.

Δεν χορηγούμε ένα έργο και μετά το αφήνουμε στην τύχη του. Το προσεγγίζουμε και το στηρίζουμε ολιστικά, ώστε τα θεμέλια να χτιστούν σε γερές βάσεις και το όφελος να είναι διαχρονικό, περνώντας και στις επόμενες γενιές.