Έρπης ζωστήρας: Προλάβετέ τον με τον εμβολιασμό

Ο έρπης ζωστήρας είναι μία επίπονη νόσος που επηρεάζει τα νεύρα και την περιοχή του δέρματος όπου καταλήγουν. Προκαλείται από την επανενεργοποίηση του ίδιου ιού που προκαλεί την ανεμευλογιά και εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα άνω των 60 ετών.

Όταν κάποιος νοσήσει από ανεµευλογιά, ο ιός δεν εκριζώνεται από το σώµα του, αλλά παραµένει στο νευρικό σύστηµα σε λανθάνουσα κατάσταση και μπορεί να επανενεργοποιηθεί οποιαδήποτε χρονική στιγµή, προκαλώντας έρπητα ζωστήρα. Υπολογίζεται ότι το 95% των ενηλίκων άνω των 60 ετών έχουν περάσει ανεµευλογιά. Συνεπώς, έχουν τον ιό που προκαλεί τον έρπητα ζωστήρα µέσα στον οργανισµό τους και µπορεί να αναπτύξουν τη νόσο.

Αυτό, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η πιθανότητα εµφάνισης έρπητα ζωστήρα υπερδιπλασιάζεται µετά την ηλικία των 60, λόγω της φυσικής εξασθένησης του ανοσοποιητικού συστήµατος µε την αύξηση της ηλικίας, έχει σαν αποτέλεσμα πολλά άτομα της τρίτης ηλικίας να εμφανίζουν τελικά έρπητα ζωστήρα.

Ακόμη μεγαλύτερες πιθανότητες εμφάνισης της νόσου, έχουν τα άτοµα µε χρόνια συνοδά νοσήµατα (σακχαρώδη διαβήτη, χρόνια αποφρακτική πνευµονοπάθεια, άσθµα, χρόνια νεφρική νόσο, κατάθλιψη, φλεγµονώδη νόσο του εντέρου).

 

Συμπτώματα

Τα συµπτώµατα του έρπητα ζωστήρα µπορούν να κυµανθούν από ήπια έως πολύ σοβαρά. Είναι δύσκολο να προβλεφθεί πόσο σοβαρός θα είναι ο έρπης ζωστήρας.

Τυπικά, εμφανίζεται ένα εξάνθηµα στη µία πλευρά του σώµατος, συχνά στο άνω µέρος του σώµατος, στο θώρακα, στο λαιµό ή γύρω από τον οφθαλµό. Το εξάνθηµα µετατρέπεται σε επώδυνες, γεµάτες υγρό φυσαλίδες, οι οποίες σπάνε, σχηµατίζουν κρούστα και επουλώνονται µέσα σε λίγες εβδοµάδες.

Ο έρπης ζωστήρας ωστόσο, δεν είναι απλώς ένα εξάνθηµα. Οι περισσότεροι άνθρωποι υποφέρουν από αίσθηµα καύσου, διαπεραστικό πόνο στην περιοχή του εξανθήµατος που µπορεί να είναι σταθερός ή διαλείπων. Στις σοβαρές περιπτώσεις, ο πόνος είναι αφόρητος.

Ο πόνος κατά την οξεία φάση του έρπητα ζωστήρα (κατά την ύπαρξη του εξανθήµατος) διαρκεί κατά µέσο όρο 2-4 εβδοµάδες και σταµατά µετά την επούλωση του εξανθήµατος. Ωστόσο, ορισµένα άτοµα βιώνουν µακροχρόνιο νευροπαθητικό πόνο που ονοµάζεται µεθερπητική νευραλγία, η οποία µπορεί να διαρκέσει µήνες ή ακόµη και χρόνια.

Όπως και µε τον έρπητα ζωστήρα, ο κίνδυνος ανάπτυξης µακροχρόνιου νευροπαθητικού πόνου αυξάνεται µε την αύξηση της ηλικίας.

Ο πόνος από έρπητα ζωστήρα µπορεί να έχει σοβαρή αρνητική επίπτωση στις ζωές των πασχόντων. Οι πάσχοντες στην πλειοψηφία τους δηλώνουν ότι επηρεάζεται σηµαντικά η ποιότητα ζωής και διαταράσσεται ο ύπνος, η εργασία και η κοινωνική τους ζωή.

Το 10-20% των περιστατικών έρπητα ζωστήρα επηρεάζει τον οφθαλµό, γεγονός που µπορεί να οδηγήσει σε επιδείνωση της όρασης ή -σπανίως- σε τύφλωση στον προσβεβληµένο οφθαλµό.

Ο έρπης ζωστήρας µπορεί επίσης να προκαλέσει απώλεια ακοής στην προσβεβληµένη πλευρά του σώµατος, λοίµωξη του δέρµατος, µόνιµες ουλές ή, ακόµα πιο σπάνια, περιφερική κινητική νευροπάθεια (βλάβη σε νεύρο που ελέγχει την κίνηση).

Τα άτομα που νοσούν από έρπητα ζωστήρα δεν είναι μεταδοτικά στο περιβάλλον τους, παρά μόνο σε άτομα που δεν είχαν ποτέ έκθεση σε ανεμευλογιά και μόνο όταν υπάρχουν ακόμη οι φυσαλίδες.

Η αντιμετώπιση του έρπητα ζωστήρα ειδικότερα σε άτομα που δεν έχουν εμβολιασθεί γίνεται με αντιερπητικά φάρμακα, η έναρξη της χορήγηρής τους όμως θα πρέπει να γίνει γρήγορα, εντός 72 ωρών από την εμφάνιση του εξανθήματος, για να είναι πιο αποτελεσματικά.

Πρόληψη

Η πρόληψη του έρπητα ζωστήρα είναι εφικτή µέσω του εµβολιασµού. Στη χώρα µας ο εµβολιασµός έναντι του έρπητα ζωστήρα έχει ενταχθεί στο Εθνικό Πρόγραµµα Εµβολιασµών του Υπουργείου Υγείας. Σύµφωνα µε αυτό, το εµβόλιο συστήνεται και χορηγείται δωρεάν στα άτοµα 60 ετών και άνω, ανεξαρτήτως από το αν είχαν προηγούµενο επεισόδιο έρπητα ζωστήρα.

Το εμβόλιο που κυκλοφορεί στη χώρα μας είναι ζων εξασθενημένο με ένδειξη από την ηλικία των 60 ετών, ανεξαρτήτως προηγούμενου ιστορικού έρπητα ζωστήρα, το οποίο ενισχύει τη φυσική ανοσία, ελέγχοντας τον λανθάνοντα ιό που υπάρχει στα γάγγλια.

Αντενδείκνυται σε ανοσοκατασταλμένα άτομα, ενώ σε άτομα που πέρασαν έρπητα ζωστήρα το εμβόλιο πρέπει να γίνει μετά από 6-12 μήνες.

Ένα νεώτερο εμβόλιο που ήδη κυκλοφορεί στις ΗΠΑ από το 2017 είναι προϊόν ανασυνδυασμένης πρωτεΐνης (δεν είναι ζων εξασθενημένο) με αποτελεσματικότητα >90%. Χρειάζονται δύο δόσεις και θα κυκλοφορήσει στην Ελλάδα το τέλος του 2019 και θα χορηγείται και σε άτομα που έχουν εμβολιασθεί ήδη με το παλαιότερο.

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες του εμβολίου του ζωστήρα είναι κυρίως τοπικός ερεθισμός στο σημείο της ένεσης και –σπανιώτερα- μυαλγίες, πυρετός, κεφαλαλγία, ναυτία, που περιορίζονται με αντιπυρετικά. Το νεότερο εμβόλιο φαίνεται να έχει περισσότερες τέτοιες εκδηλώσεις.