Έρως Νικητός: «Νέα εποχή στη θεραπεία της υπογονιμότητας»

IVF (in vitro fertilization) or insemination of female egg with microscope. Digital illustration.

Mε την πρώτη εγκυμοσύνη με την πρωτοποριακή μέθοδο της μεταφοράς της μητρικής ατράκτου να αποτελεί γεγονός, ο Έρως Νικητός, Διευθυντής Κλινικός Εμβρυολόγος της Μονάδας Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής “Institute of Life” ΙΑΣΩ, εξηγεί στο «dyomagazine» όλες τις τεχνικές λεπτομέρειες και τις προκλήσεις πίσω από τη μέθοδο που αποτελεί “hot topic” στον τομέα της Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής και ανοίγει νέους δρόμους στη θεραπεία της υπογονιμότητας.

συνέντευξη στη Νεκταρία Καρακώστα

Η νέα μέθοδος (παραλλαγή αυτού που αναφέρεται διεθνώς ως «three parent baby») παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του 2ου Επιστημονικού Συμποσίου της Μονάδας Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής Institute of Life και μεταδόθηκε ζωντανά από την Αμερικανική Εταιρία Ανθρώπινης Αναπαραγωγής (ASRM), δίνοντας την ευκαιρία σε εκατοντάδες επιστήμονες ανά τον κόσμο να ενημερωθούν για τη σημαντική αυτή επιστημονική εξέλιξη.
Η επιστημονική ομάδα του Ιntitute of Life ΙΑΣΩ (εκτός από τον Έρωτα Νικητό περιλαμβάνει τους Dr. Gloria Calderon και Dr. Nuno Costa Borges, επιστημονικούς συνεργάτες της Institute of Life και παγκοσμίου φήμης ερευνητές στο χώρο της ανθρώπινης αναπαραγωγής, τους Κρίστη Αγαπητού, Βάνια Καλλέργη, Δώρα Μποτζάκη και τους Ιατρούς Παναγιώτη Ψαθά, Κωνσταντίνο Κωσταρά, Ιωάννη Βασιλόπουλο, Θωμά Προκοπάκη, Ιωάννη Ζερβομανωλάκη, Παναγιώτη Πολύζο, Κώστα Δημητρόπουλο, Στέλιο Γρηγοράκη, Νίκο Βλάχο, Βαγγέλη Δεδούλη και Γιώργο Κοντόπουλο) είναι η μόνη ομάδα παγκοσμίως που έχει λάβει άδεια από την Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής να προχωρήσει στη διερεύνηση της ασφάλειας της μεθόδου αυτής και στην πιλοτική κλινική εφαρμογή της.

Έχουν γεννηθεί παιδιά από τρεις γονείς;
Το πρώτο παιδί από τρεις γονείς γεννήθηκε στο Μεξικό. Επιλέχθηκε το Μεξικό από την αμερικανική ομάδα που έκανε την πρώτη εφαρμογή, καθώς εκεί δεν υπήρχε νομικό πλαίσιο γύρω από αυτό. Ωστόσο, δεν μπορεί να επαναληφθεί, χωρίς αδειοδότηση. Στην Ουκρανία πραγματοποιήθηκε η δεύτερη γέννηση παιδιού με μια παραλλαγή της τεχνικής, που ονομάζεται μεταφορά προπυρήνων.
Η τεχνική που εφαρμόζουμε, που λέγεται μεταφορά μητρικής ατράκτου (MST) πετυχαίνει μία νεαροποίηση (rejuvenation) των ανθρώπινων ωαρίων.

Πώς επιτυγχάνεται αυτό;
Το ωάριο αποτελείται από δύο βασικά τμήματα: το κυτταρόπλασμα και την άτρακτο, η οποία περιλαμβάνει τα χρωμοσώματα. Στο κυτταρόπλασμα, ένα από τα κύρια οργανίδια είναι τα μιτοχόνδρια- που θεωρούνται το εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας του κάθε κυττάρου.
Το ωάριο είναι το μεγαλύτερο κύτταρο του οργανισμού μας, όπου συμβαίνουν πολύ σημαντικές διεργασίες και έχει πολύ μεγάλες μεταβολικές ανάγκες. Επομένως είναι πολύ σημαντικό για την δημιουργία και ανάπτυξη του εμβρύου, το ωάριο να υποστηρίζεται από υγιή μιτοχόνδρια. Με την πάροδο της ηλικίας, όσο η γυναίκα γηράσκει, τα μιτοχόνδρια μέσα στο ωάριο φθίνουν τόσο σε ποσότητα όσο και σε ποιότητα – είναι αυτό που σε ελεύθερη μετάφραση λέμε ότι τα ωάρια της γυναίκας είναι κακής ποιότητας.
Στη “νεαροποίηση του ωαρίου” μεταφέρουμε τα χρωμοσώματα μίας γυναίκας που θέλει να κάνει παιδί, στο αποπυρηνωμένο ωάριο μιας νεαρής δότριας. Διατηρούμε δηλαδή το γενετικό υλικό της μητέρας που θέλει να κάνει το παιδί και χρησιμοποιούμε την πηγή ενέργειας (μιτοχόνδρια) από ένα νεαρό ωάριο, ώστε να υποστηριχθεί καλύτερα η εμβρυική ανάπτυξη.
Αυτή η τεχνική αρχικά εφαρμόστηκε για τη θεραπεία μιτοχονδριακών παθήσεων, δηλαδή γενετικών παθήσεων που οφείλονται σε γενετικές μεταλλάξεις των μιτοχονδρίων (π.χ. η νόσος του Leigh, που αποτέλεσε την αφορμή για να γεννηθεί το πρώτο παιδί στο Μεξικό).
Στην πορεία συνειδητοποιήσαμε τις προεκτάσεις της εφαρμογής της εν λόγω τεχνικής  π.χ. σε γυναίκες με προβλήματα γονιμότητας όπου σχετίζονται με την ποιότητα του ωοπλάσματος (κυτταροπλασματικές δυσλειτουργίες).
Το παιδί που γεννιέται έχει τα χαρακτηριστικά των γονέων και 0,1% μιτοχονδριακό DNA από τη δότρια, το οποίο δεν προσδίδει κανένα χαρακτηριστικό στο παιδί.

Σε τι διαφέρει η δική σας τεχνική από τις άλλες που προαναφέραμε;
Η υπεροχή της δικής μας τεχνικής, της μεταφοράς της μητρικής ατράκτου (MST), έγκειται στο γεγονός ότι οποιοσδήποτε μικροχειρισμός, οποιαδήποτε παρέμβαση γίνεται σε επίπεδο ωαρίου, δεν γίνεται σε επίπεδο εμβρύου. Κάνουμε την οποιαδήποτε παρέμβαση πριν τη γονιμοποίηση.
Οι άλλες τεχνικές προϋποθέτουν τη γονιμοποίηση και μετά την αντικατάσταση του υλικού, γεγονός που εγείρει διάφορες βιοηθικές αντιδράσεις.

Το νομικό πλαίσιο στη χώρα μας επιτρέπει τη μιτοχονδριακή δωρεά;
Νομικά είμαστε πλήρως καλυμμένοι, εφόσον η δωρεά ωαρίων επιτρέπεται.

Αυτό που θα ήθελα να διευκρινίσουμε είναι πως στόχος της μεθόδου δεν είναι να γεννηθεί ένα μωρό κατά παραγγελία.
Στόχος είναι να γεννηθεί με ασφάλεια ένα υγιές παιδί με το γενετικό υλικό της μητέρας του.  Εμείς αυτό το ονομάζουμε ένα βήμα πριν τη δωρεά ωαρίων (one step before donation).

Ποιες γυναίκες μπορούν να επωφεληθούν από μια τέτοια  θεραπεία;
Aπό αυτήν την τεχνική δεν θα επωφεληθούν μόνο γυναίκες μεγαλύτερης αναπαραγωγικής ηλικίας, δεν είναι μόνο αυτές οι «δύσκολες περιπτώσεις».
Από τη μέθοδο θα ωφεληθούν κυρίως γυναίκες που έχουν επαναλαμβανόμενες αποτυχίες στην εξωσωματική γονιμοποίηση στο παρελθόν, που τις περισσότερες φορές οφείλονται σε έμβρυα πτωχής ποιότητας, τα οποία με την σειρά τους προέρχονται από κακής ποιότητας ωάρια. Ως γνωστόν, η συνεισφορά της ποιότητας των ωαρίων στην ποιότητα των εμβρύων είναι τεράστια- είναι το 70-80%. Άρα, γυναίκες με παθήσεις που επηρεάζουν την ποιότητα των ωαρίων τους, όπως π.χ. πολυκυστικές ωοθήκες, ενδομητρίωση, αυτοάνοσα νοσήματα, γυναίκες περί των 40 με παραγωγικές ωοθήκες, θα ωφεληθούν πολύ.
Η πρώτη εγκυμοσύνη με την εφαρμογή της καινοτόμου μεθόδου της Μεταφοράς Μητρικής Ατράκτου σε Ελληνίδα γυναίκα με σοβαρά προβλήματα γονιμότητας είναι γεγονός!