H γονιμότητα δεν είναι κάτι τόσο απλό όσο το «κάνω σεξ, μένω έγκυος». Στην πραγματικότητα, ακόμα και φαινομενικά αθώοι παράγοντες μπορεί να αποδιοργανώσουν τον οργανισμό και τη γονιμότητα των γυναικών, αλλά και των ανδρών. Ο μαιευτήρας-χειρουργός γυναικολόγος Δρ. Ιωάννης Π. Βασιλόπουλος, MD, MSc, ειδικός στην Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή και ιδρυτικό μέλος του Institute of Life-ΙΑΣΩ, εξηγεί με ποιους τρόπους μπορείτε να την αυξήσετε.
1. Να τρώτε καλά. Η επαρκής πρόσληψη ορισμένων θρεπτικών συστατικών αυξάνει τις πιθανότητες σύλληψης. Βεβαιωθείτε ότι η διατροφή σας περιλαμβάνει αρκετές πρωτεΐνες, σίδηρο, βιταμίνη C, ψευδάργυρο και βιταμίνη D, διότι οι ανεπάρκειες σε αυτά τα θρεπτικά συστατικά σχετίζονται με παρατεταμένους έμμηνους κύκλους (και επομένως λιγότερο συχνή ωορρηξία) και αυξημένο κίνδυνο αποβολής. Συμβουλευθείτε τον γυναικολόγο σας για το αν χρειάζεστε ένα καθημερινό διατροφικό συμπλήρωμα. Και φροντίστε να τρώτε καθημερινά πλούσια σε πρωτεΐνες τρόφιμα, όπως είναι το ψάρι, το άπαχο κρέας, τα λίγων λιπαρών γαλακτοκομικά, τα αυγά και τα όσπρια.
2. Μην πίνετε τακτικά αλκοόλ. Πολλές έρευνες έχουν συσχετίσει την κατανάλωση αλκοόλ με μειωμένη ικανότητα εγκυμοσύνης, ενώ μπορεί να βλάψει και το αναπτυσσόμενο έμβρυο. Το αλκοόλ αλλάζει τα επίπεδα οιστρογόνων στο αίμα, γεγονός που μπορεί να επέμβει στην εμφύτευση του γονιμοποιημένου ωαρίου. Ωστόσο οι συνέπειες αυτές παρατηρούνται με τη συστηματική κατανάλωση. Ένα σποραδικό ποτήρι κρασί με το φαγητό, είναι απίθανο να βλάψει τη γονιμότητα.
3. Προσοχή στην καφεΐνη. Αν και τα ερευνητικά δεδομένα δεν είναι οριστικά, θα ήταν καλή ιδέα να περιορίσετε την κατανάλωση καφεΐνης στο διάστημα που προσπαθείτε να μείνετε έγκυος και στη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Ως φαίνεται η καφεΐνη επηρεάζει τα επίπεδα των ορμονών του γυναικείου φύλου και αυξάνει το χρονικό διάστημα που απαιτείται έως ότου επιτευχθεί εγκυμοσύνη. Ένα ή το πολύ δύο φλιτζάνια καφές (περίπου 200 mg καφεΐνης) την ημέρα είναι υπεραρκετά.
4. Θέστε υπό έλεγχο το σωματικό βάρος σας. Είτε έχετε περιττά κιλά είτε είστε λιποβαρής, υπονομεύετε τη γονιμότητά σας. Το περίσσιο σωματικό λίπος μπορεί να οδηγήσει σε υπερπαραγωγή ορισμένων ορμονών που διαταράσσουν την ωορρηξία, με συνέπεια ακανόνιστο έμμηνο κύκλο και μειωμένες πιθανότητες εγκυμοσύνης. Αντίστοιχα, το λιγοστό σωματικό λίπος μπορεί να σημαίνει ότι ο οργανισμός δεν παράγει αρκετές ορμόνες ώστε να εξασφαλίζει την ωορρηξία κάθε μήνα ή για να διατηρήσει μια εγκυμοσύνη, αν και όταν συλλάβετε.
5. Να πλένετε πολύ καλά τα φρούτα και τα λαχανικά. Πολλά φυτοφάρμακα μπορεί να μειώσουν την ανδρική γονιμότητα και να διαταράξουν τον έμμηνο κύκλο. Αν και οι περισσότερες έρευνες γι’ αυτό αφορούν την επαγγελματική έκθεση σε φυτοφάρμακα, μία μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2015 στο επιστημονικό περιοδικό Human Reproduction έδειξε ότι και η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών με ίχνη φυτοφαρμάκων μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα του σπέρματος και τον αριθμό των σπερματοζωαρίων. Καλό είναι λοιπόν να βάλετε στην ζωή σας τα βιολογικά φρούτα και λαχανικά. Ειδάλλως, να ξεπλένετε τα συμβατικά πολύ καλά με τρεχούμενο νερό της βρύσης (και όχι σε λεκάνες).
6. Προσπαθήστε να έχετε σταθερό ωράριο εργασίας. Η εργασία σε κυλιόμενες βάρδιες φαίνεται πως έχει συνέπειες για τη γυναικεία γονιμότητα. Έρευνα σε σχεδόν 120.000 γυναίκες έδειξε πως όσες δεν είχαν σταθερό ωράριο εργασίας αλλά κυλιόμενο, είχαν 80% περισσότερα προβλήματα γονιμότητας απ’ ό,τι οι συνομήλικές τους με σταθερές ώρες εργασίας, ακόμα κι αν αυτές ήταν πάντοτε τη νύχτα.
7. Επιλύστε άλλα εργασιακά θέματα. Επιζήμιοι για τη γονιμότητα μπορεί να είναι και άλλοι επαγγελματικοί παράγοντες. Στις αρχές του 2017, για παράδειγμα, δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Occupational and Environmental Medicine έρευνα που επιβεβαίωσε ότι η σωματική καταπόνηση στη δουλειά (π.χ. από την άρση βάρους) μειώνει τη γονιμότητα των γυναικών. Την ίδια συνέπεια φαίνεται πως έχει και το παρατεταμένο ωράριο εργασίας (πάνω από 40 ώρες την εβδομάδα), σύμφωνα με άλλη έρευνα που είχε δημοσιευθεί στο ίδιο περιοδικό το 2015. Και φυσικά πρέπει να έχετε στο νου σας την επαγγελματική έκθεση σε επικίνδυνα χημικά και ακτινοβολίες, διότι αυτά διαταράσσουν τον έμμηνο κύκλο και μειώνουν τη γονιμότητα. Προσπαθήστε λοιπόν να φοράτε προστατευτικό εξοπλισμό, τηρώντας πιστά τις οδηγίες ασφαλείας στον χώρο εργασίας σας.
8. Κόψτε το κάπνισμα. Οι τοξίνες του τσιγάρου όχι μόνο βλάπτουν τα ωάρια, αλλά επεμβαίνουν στη γονιμοποίηση και στη διαδικασία εμφύτευσης του γονιμοποιημένου ωαρίου στη μήτρα. Επιπλέον, προκαλούν πρόωρη γήρανση των ωοθηκών. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι η ωοθηκική λειτουργία μιας 35χρονης καπνίστριας μπορεί κάλλιστα να είναι εφάμιλλη με εκείνη μιας 42χρονης γυναίκας, δηλαδή η 35χρονη μπορεί είναι πολύ λιγότερο γόνιμη από το αναμενόμενο για την ηλικία της. Παρότι οι βλάβες του τσιγάρου στη γονιμότητα δεν μπορούν να αναστραφούν πλήρως, όσο θα περνάει ο καιρός από το τελευταίο σας τσιγάρο, θα ανακτάτε ένα μέρος της ωοθηκικής λειτουργίας που έχετε χάσει.
9. Να κάνετε τακτικά σεξ. Μερικές έρευνες υποδηλώνουν ότι οι γυναίκες που κάνουν σεξ τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα έχουν πιο προβλέψιμο έμμηνο κύκλο και πιο φυσιολογική ωορρηξία απ’ ό,τι όσες κάνουν σεξ σποραδικά. Μία θεωρία είναι ότι το σπέρμα του άνδρα περιέχει ορμόνες που επηρεάζουν ευνοϊκά το αναπαραγωγικό σύστημα της γυναίκας και μία άλλη ότι το τακτικό σεξ διεγείρει την παραγωγή οιστρογόνων στη γυναίκα. Να είστε όμως προσεκτικές με τα λιπαντικά, γιατί μπορεί να εμποδίσουν τα σπερματοζωάρια να φθάσουν έως τη σάλπιγγα όπου κανονικά γίνεται η γονιμοποίηση του ωαρίου. Προτιμότερο είναι να συμβουλευθείτε τον γυναικολόγο σας για το αν και τι είδους λιπαντικά μπορείτε να χρησιμοποιείτε.
10. Μην κάνετε κολπικές πλύσεις. Οι πλύσεις εξολοθρεύουν τα φυσιολογικά, προστατευτικά βακτήρια του κόλπου, διαταράσσοντας την ισορροπία της κολπικής χλωρίδας και αυξάνοντας τον κίνδυνο βακτηριακής κολπίτιδας (τα συμπτώματά της είναι μια άσχημη μυρωδιά και πρασινωπό έκκριμα από τον κόλπο). Η εμμένουσα βακτηριακή κολπίτιδα, που δεν αντιμετωπίζεται θεραπευτικά, σχετίζεται με πρόωρο τοκετό και αυξημένο κίνδυνο αποβολής και υπογονιμότητας. Αν έχετε οποιοδήποτε σύμπτωμα από το κόλπο (π.χ. κνησμό, αίσθημα καύσου, ασυνήθιστο έκκριμα, πληγές, πόνο, ασυνήθιστη μυρωδιά) συμβουλευθείτε τον γυναικολόγο σας.
11. Μην παραβλέπετε και την δική του υγεία. Ό,τι βλάπτει τη γονιμότητα της γυναίκας μπορεί να έχει συνέπειες και στη γονιμότητα του άνδρα. Το κάπνισμα, το αλκοόλ και η κακή διατροφή σχετίζονται με μειωμένη παραγωγή ή κινητικότητα σπερματοζωαρίων - και όταν τα σπερματοζωάρια είναι αριθμητικώς λίγα ή δεν «κολυμπούν» καλά, ο άνδρας είναι υπογόνιμος. Να θυμάστε ότι χρειάζονται 3 μήνες για την παραγωγή των σπερματοζωαρίων, επομένως ο άνδρας πρέπει να αρχίσει να προσέχει τη διατροφή και την υγεία του πολύ πριν αρχίσετε τις προσπάθειες να μείνετε έγκυος.

Στις μέρες μας, δεν είναι ασυνήθιστο οι άνδρες να στρέφονται στον πλαστικό χειρουργό, σε μια προσπάθεια να βελτιώσουν την εμφάνισή τους για διάφορους λόγους.
Οι πιο δημοφιλείς αισθητικές επεμβάσεις για έναν άνδρα είναι αυτές που έχουν ως στόχο την βελτίωση του σώματός του. Βέβαια στις μέρες μας δεν αποτελεί πλέον ταμπού ακόμη κι ένας άνδρας να κάνει μπότοξ, για να βελτιώσει τις λεπτές γραμμές στο πρόσωπό του.
Όπως εξηγεί ο πλαστικός χειρουργός Απόστολος Γαϊτάνης, MD CCST, μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Πλαστικής Χειρουργικής & της Διεθνούς Ένωσης Πλαστικών Χειρουργών ISAPS, συνεργάτης του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών, ιδανικό ανδρικό σώμα, σήμερα, θεωρείται το αθλητικό, γυμνασμένο σώμα, με φαρδείς ώμους και στήθος, επίπεδη κοιλιά και στενούς γοφούς. Με την πάροδο του χρόνου όμως, στους άντρες υπάρχει η τάση συγκέντρωσης λίπους γύρω από την κοιλιά, στο στήθος (γυναικομαστία), στο πηγούνι και στον λαιμό. «Η λιποαναρρόφηση είναι μία από τις επεμβάσεις που επιλέγουν σταθερά οι οκτώ στους δέκα άνδρες που έρχονται στο ιατρείο. Όπως είναι λογικό, μια τέτοια επέμβαση μπορεί να τους βοηθήσει να χάσουν τα περιττά παχάκια, που συνήθως εμφανίζονται στην κοιλιά και στο πλάι της μέσης (σωσίβιο)», λέει ο πλαστικός.
Στην απώλεια παραπανίσιου σωματικού βάρους ιδιαίτερα αποτελεσματική είναι και η κρυολιπόλυση. Η νέα μέθοδος κρυολιπόλυσης (με το σύστημα Cool Sculpting by Zeltiq USA) είναι η μοναδική, αυθεντική, μη επεμβατική διαδικασία, που χρησιμοποιεί προηγμένη τεχνολογία ψύξης για μόνιμα αποτελέσματα στην εξάλειψη του τοπικού λίπους, σε συγκεκριμένες περιοχές του σώματος.
Η συγκεκριμένη εφαρμογή δεν περιλαμβάνει τομές, δεν χρειάζεται αναισθησία, δεν απαιτεί νοσηλεία, ενώ μειώνει το στρώμα του λίπους, χωρίς να βλάπτει το δέρμα ή άλλους ιστούς.
Ένα ακόμη αισθητικό πρόβλημα που απασχολεί τους άνδρες στη χώρα μας, είναι τα πεταχτά αυτιά. Ο άνδρας σήμερα δεν προσπαθεί να «κρύψει» τα αυτιά του αφήνοντας μακρύτερα τα μαλλιά του ή φορώντας καπέλα. Απλά πάει στον πλαστικό χειρουργό, ο οποίος, αφού εκτιμήσει την κατάσταση, του συστήνει την πιο αποτελεσματική τεχνική ωτοπλαστικής, για ένα αρμονικό πρόσωπο.
«Εφαρμόζουμε μια νέα τεχνική, που δεν έχει τομές και δεν αφήνει ουλές. Τοποθετούνται ειδικά ράμματα μη απορροφήσιμα σε τέτοια σημεία, ώστε να δώσουν το επιθυμητό σχήμα στον χόνδρο. Αν ο χόνδρος δεν είναι αρκετά εύπλαστος και μαλακός, μπορεί να χαραχθεί με μια ειδική, λεπτή βελόνα από πολύ μικρή οπή, χωρίς να φαίνονται ουλές. Όλα αυτά γίνονται με τοπική αναισθησία, ο πόνος είναι αμελητέος και λόγω της απλοποιημένης διαδικασίας περιορίζονται όλοι οι κίνδυνοι του χειρουργείου», εξηγεί ο Δρ. Γαϊτάνης.
Από το top 3 των «ανδρικών» προβλημάτων δεν θα μπορούσε να λείπει η αντιαισθητική τριχοφυΐα. Οι περιοχές για τις οποίες ενδιαφέρονται συνήθως οι άνδρες είναι το στήθος, η πλάτη, ο αυχένας και η ωμοπλάτη.

Ο καρκίνος του προστάτη είναι ο δεύτερος πιο συχνός μετά τον καρκίνο του πνεύμονα. Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας των ΗΠΑ, το 2013 εμφανίστηκαν 129,4 νέα περιστατικά καρκίνου ανά 100.000 πληθυσμού ενώ οι θάνατοι ήταν 20,7 ανά 100.000 πληθυσμού. Στην Ελλάδα  υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο διαγιγνώσκονται περίπου 3.244 άνδρες με τη νόσο σύµφωνα με τα πιο πρόσφατα δεδομένα από το Διεθνές Παρατηρητήριο για την Έρευνα του Καρκίνου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Από το σύνολο των πασχόντων με καρκίνο του προστάτη κατέληξαν 1.821 άνδρες.

Αυτός είναι και ο λόγος που η Ελληνική Ουρολογική Εταιρεία (Ε.Ο.Ε) διοργανώνει και φέτος, από 19-23 Σεπτεμβρίου, καμπάνια ενημέρωσης του κοινού για τον καρκίνο του προστάτη, προτείνοντας σε όλους τους Έλληνες άνω των 50 ετών ή όσοι είναι 40 ετών και είχαν συγγενή με καρκίνο του προστάτη, να συμμετέχουν στην πρωτοποριακή και ολοκληρωμένη δράση προληπτικού ελέγχου για τη συγκεκριμένη νόσο.

Η δράση περιλαμβάνει ενημερωτική καμπάνια στους κεντρικούς σταθμούς του ΜΕΤΡΟ με την οποία ενημερώνεται το κοινό για την σημασία και αναγκαιότητα του προσυμπτωματικού ελέγχου. Επιπλέον, ενημερωτικές αφίσες, θα υπάρχουν στα νοσοκομεία ενημερώνοντας για την εβδομάδα δωρεάν κλινικής εξέτασης. Τέλος, ενημερωτικά έντυπα για τη νόσο και την πρόληψή της, θα μοιράζονται δωρεάν στα δημόσια νοσοκομεία της χώρας.

Ο καρκίνος του προστάτη, είναι ένας καρκίνος που μπορεί να διαγνωστεί έγκαιρα και οι άνδρες ηλικίας μεγαλύτερης των 50 ετών, που είναι η ομάδα αυξημένου κινδύνου για τη νόσο, πρέπει και μπορούν να ωφεληθούν από τον προληπτικό έλεγχο. Η εντοπισμένη, μέσα στον προστάτη, νόσος που θεραπεύεται ριζικά, δε δημιουργεί συμπτώματα που θα υποψιάσουν τον άνδρα να απευθυνθεί στον Ουρολόγο του. Αντίθετα, αν προκύψει ο καρκίνος αυτός και παραμείνει για πολύ καιρό χωρίς να έχει διαγνωστεί, μπορεί να οδηγήσει σε πολύ σοβαρές εξελίξεις.

Η συνολική αυτή δράση της ΕΟΕ θα συνοδευτεί από τη δημοσίευση αποτελεσμάτων που, για πρώτη φορά θα αφορούν σε κατοίκους της Ελλάδας, σε σχέση με τη διακύμανση του PSA στις ηλικιακές ομάδες του προληπτικού ελέγχου (δηλαδή τους άνδρες ηλικίας 40-70 ετών).

Προστατεύστε τον προστάτη σας

O προστάτης είναι ένας αδένας που έχει σχήμα και μέγεθος καρυδιού και οι ρόλοι του είναι να ενισχύει το σπέρμα και να συμμετέχει στο μηχανισμό εγκράτειας ούρων. Χαρακτηριστικό του είναι ότι μετά την ηλικία των 40 ετών αρχίζει να αλλάζει μέγεθος και να μεγαλώνει. Αυτή είναι μια φυσιολογική διαδικασία, η οποία όμως μπορεί να προκαλέσει ενοχλήσεις όταν ο άνδρας περάσει τα 50-60 χρόνια, επειδή, καθώς ο αδένας υπερτρέφεται, σταδιακά συμπιέζει την ουρήθρα και δυσκολεύει την ούρηση. Κατά συνέπεια, η κύστη δεν αδειάζει εντελώς και παρατηρείται συχνουρία.

Τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της υπερτροφίας του προστάτη είναι η συχνουρία, ειδικά το βράδυ όπου ο άνδρας μπορεί να σηκώνεται, ακόμη και κάθε δύο ώρες, για να επισκεφτεί την τουαλέτα. Επίσης, συχνά αναγκάζεται να διακόψει κάποια κοινωνική δραστηριότητα, προκειμένου να ουρήσει, ενώ το πρωί περιμένει αρκετά (π.χ. 2 λεπτά) μέχρι να ξεκινήσει η ροή των ούρων.

Αυτά τα συμπτώματα παρουσιάζονται συνήθως μετά τα την ηλικία των 55 ετών. Δεν θα πρέπει να δημιουργήσουν υπόνοιες για ύπαρξη κακοήθειας, αλλά μπορούν να αντιμετωπιστούν φαρμακευτικά και πάντα με τις οδηγίες του ουρολόγου.

Η ικανότητα ενός άνδρα να παράγει σπέρμα μπορεί να εξαρτάται από την ικανότητά του να διαχειρίζεται το στρες, σύμφωνα με μια μελέτη από την Ιταλία στο πλαίσιο της οποίας εξετάσθηκαν οι βραχυπρόθεσμες και οι πιο μακροχρόνιες επιπτώσεις του στρες.

Οι ερευνητές, οι οποίοι δημοσιεύουν τα ευρήματά τους στην επιθεώρηση "Γονιμότητα και Στειρότητα" (Fertility & Sterility), διαπίστωσαν πως άνδρες με υψηλότερα επίπεδα τόσο βραχυπρόθεσμου όσο και μακροπρόθεσμου στρες και άγχους εκσπερματώνουν λιγότερο σπέρμα και έχουν μικρότερη συγκέντρωση και αριθμό σπερματοζωαρίων.

Οι άνδρες με τα υψηλότερα επίπεδα άγχους είναι επίσης πιο πιθανό να έχουν σπέρμα με αλλοιώσεις ή λιγότερο κινητικό. "Οι παρατηρήσεις μας δείχνουν ότι (το στρες και το άγχος) μπορεί να αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό παράγοντα ο οποίος εμπλέκεται στην ανδρική γονιμότητα", γράφουν οι ερευνητές του Ευρωπαϊκού Νοσοκομείου στη Ρώμη.

Προηγούμενη έρευνα είχε δείξει πως οι άνδρες που υποβάλλονται σε θεραπεία ή εκτίμηση γονιμότητας έχουν υψηλότερα επίπεδα στρες από τον μέσο άνθρωπο και μερικές μελέτες έχουν επίσης δείξει σχέσεις ανάμεσα στο στρες και την ποιότητα του σπέρματος, γράφει η επιστημονική ομάδα. Ουδείς όμως είχε εξετάσει αν η βραχυπρόθεσμη αύξηση του στρες και το μακροπρόθεσμο άγχος έχουν διαφορετική επίδραση.

Στο πλαίσιο της μελέτης, η ομάδα στρατολόγησε 94 άνδρες που επισκέπτονταν για πρώτη φορά την κλινική γονιμότητας του νοσοκομείου και, ως ομάδα σύγκρισης, 85 άλλους που δεν είχαν ζητήσει θεραπείες γονιμότητας. Κάθε άνδρας προσέφερε για ανάλυση δείγμα σπέρματος. Στη συνέχεια οι άνδρες απάντησαν σε δύο ερωτηματολόγια που μετρούσαν το στρες τους εκείνη τη στιγμή και το μακροπρόθεσμο άγχος σε κλίμακες που κυμαίνονται από τις 20 έως τις 80 μονάδες, με τη μεγαλύτερη βαθμολογία να υποδηλώνει μεγαλύτερο στρες ή άγχος.

H ανδρόπαυση είναι ένα σύνδρομο που σχετίζεται με τη γήρανση και χαρακτηρίζεται από ελάττωση των επιπέδων των ανδρογόνων. Επιφέρει παθοφυσιολογικές επιπτώσεις σε άλλα όργανα και έχει σημαντική επίπτωση στην ποιότητα της ζωής των ανδρών. Πρωτοπεριγράφηκε το 1944 και χαρακτηρίστηκε σαν ανδρική εμμηνόπαυση, σε μία προσπάθεια να εξηγηθούν συμπτώματα που εμφανίζονταν στον γηράσκοντα άνδρα παρόμοια με αυτά των γυναικών στην κλιμακτήριο. Η παθοφυσιολογία του συνδρόμου μελετήθηκε αρκετά, αλλά ακόμη και σήμερα δεν υπάρχει απόλυτη ομοφωνία ως προς την επίπτωσή του ούτε στην ανάγκη της ορμονικής υποκατάστασης. Ο όρος ανδρόπαυση, αν και έχει επικρατήσει δεν είναι ο καταλληλότερος. Αντίθετα, με την εμμηνόπαυση που παρουσιάζεται απότομη πτώση των οιστρογόνων, τα ανδρογόνα ελαττώνονται σταδιακά με την πάροδο της ηλικίας και εξακολουθούν να παράγονται σε μικρότερα επίπεδα. Για τον λόγο αυτό πλέον δόκιμοι όροι είναι «Ανδρογονική ανεπάρκεια στον γηράσκοντα άνδρα» ή «Μερική ανδρογονική ανεπάρκεια» ή «Καθυστερημένης εμφάνισης υπογοναδισμός».

Η τεστοστερόνη παράγεται από τα κύτταρα Leydig του όρχεος, υπό την επίδραση της ωχρινοτρόπου ορμόνης (LH) του πρόσθιου λοβού της υπόφυσης. Συνδέεται με ειδικούς υποδοχείς στα όργανα - στόχους ασκώντας τη δράση της. Ρυθμίζει όχι μόνο το αναπαραγωγικό σύστημα του άνδρα, αλλά έχει και σημαντική δράση στο μυϊκό, το σκελετικό, το καρδιοαγγειακό και το κεντρικό νευρικό σύστημα. Στο αίμα κυκλοφορεί σε ποσοστό 2% σαν ελεύθερη τεστοστερόνη, 54% συνδεδεμένη χαλαρά με αλβουμίνη και κατά 44% στερεά προσδεδεμένη με τη δεσμευτική σφαιρίνη των ορμονών του sex (Sex Hormone Binding Globulin, SHBG). H ελεύθερη τεστοστερόνη με τη συνδεδεμένη με αλβουμίνη αποτελούν το βιοδιαθέσιμο κλάσμα της τεστοστερόνης στα όργανα - στόχους. Στον λιπώδη ιστό διά του ενζύμου αρωματάση μεταβολίζεται σε οιστραδιόλη. Μετά την ηλικία των 30 ετών, τα επίπεδα της τεστοστερόνης ελαττώνονται περίπου κατά 1% / έτος, η ελεύθερη τεστοστερόνη ελαττώνεται 2% / έτος σε αντίθεση με τη SHBG που αυξάνεται 1,6% / έτος. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να ελαττώνεται η βιοδιαθέσιμη τεστοστερόνη στα όργανα - στόχους και να εμφανίζονται τα συμπτώματα της ανδρογονικής ανεπάρκειας. Ο παθογενετικός μηχανισμός της ελάττωσης της τεστοστερόνης αποδίδεται σε ελάττωση με την πρόοδο της ηλικίας των κυττάρων του Leydig του όρχεος, σε δυσλειτουργία του υποθαλαμο-υποφυσιακού άξονα, στις μεταβολές των ανδρογόνων, σε αύξηση της SHBG, σε αύξηση του λίπους που μεταβολίζει την τεστοστερόνη σε οιστραδιόλη, ενώ φαίνεται να υπάρχει και ελάττωση της ευαισθησίας του υποδοχέα των ανδρογόνων στην τεστοστερόνη.

Όπως αναφέρθηκε, η τεστοστερόνη, εκτός από τον κριτικό ρόλο της στο αναπαραγωγικό σύστημα του άνδρα (ανάπτυξη πέους, προστάτη, σπερματογένεση, στυτική λειτουργία), έχει δράση στο κεντρικό νευρικό σύστημα, ρυθμίζοντας κεντρικά τη σεξουαλική επιθυμία, τη διάθεση και τη γνωσιακή λειτουργία, στο δέρμα (τριχοφυΐα, ποιότητα δέρματος), στο μυϊκό σύστημα σαν αναβολικό, στο ήπαρ για τη σύνθεση πρωτεϊνών, στον μυελό των οστών για την ερυθροποίηση, στο νεφρό για παραγωγή ερυθροποιητίνης και στα οστά, αυξάνοντας την οστική μάζα. Όταν τα επίπεδά της ελαττώνονται στον γηράσκοντα άνδρα εμφανίζονται συμπτώματα όπως ελάττωση της σεξουαλικής επιθυμίας, ελάττωση των νυκτερινών στύσεων, διαταραχές της στυτικής λειτουργίας, ελάττωση της μυϊκής μάζας, οστεοπόρωση, ελάττωση της σωματικής τρίχωσης, μείωση της δραστηριότητας, διαταραχές συγκέντρωσης και μνήμης, υπνηλία, κακή διάθεση και κατάθλιψη, αύξηση του σωματικού λίπους και ελάττωση της απόδοσης στην εργασία. Το πρόβλημα είναι ότι τα συμπτώματα αυτά εμφανίζονται σταδιακά, πολλά θεωρούνται σαν φυσιολογικό επακόλουθο της γήρανσης, ενώ ταυτόχρονα σε αυτή την ηλικία επιπολάζουν πολλές άλλες παθήσεις που εμφανίζουν παρόμοια συμπτώματα και η επίπτωση της ανδρόπαυσης είναι δύσκολο να καθοριστεί. Το πρόβλημα περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από το μεγάλο εύρος της διακύμανσης των φυσιολογικών τιμών της τεστοστερόνης (300 - 1.000 ng/dl) και στο γεγονός ότι σπάνια γνωρίζουμε την τεστοστερόνη του ατόμου σε νεαρή ηλικία. Για έναν άνδρα που είχε τιμές τεστοστερόνης στα ανώτερα φυσιολογικά επίπεδα, η μείωση της τεστοστερόνης σε χαμηλές φυσιολογικές τιμές μπορεί να του προκαλεί πρόβλημα, ενώ για έναν άλλο, που είχε τιμές στα κατώτερα φυσιολογικά επίπεδα, η πτώση κάτω από τη φυσιολογική τιμή να μην του προκαλεί σημαντικό πρόβλημα. Επίσης, δεν είναι ίδια τα επίπεδα τεστοστερόνης που απαιτούνται για τη δράση της στα όργανα - στόχους (π.χ., για την αναπαραγωγική λειτουργία, τα ποσά της τεστοστερόνης που απαιτούνται είναι στις κατώτερες φυσιολογικές τιμές, ενώ για το μυϊκό και το σκελετικό σύστημα απαιτούνται υψηλότερες τιμές). Ταυτόχρονα, υπάρχει μεγάλη ετερογένεια στις μελέτες αναφορικά με την αυστηρότητα των κριτηρίων στα κλινικά συμπτώματα και στα όρια της τεστοστερόνης. Φαίνεται ότι περίπου το 25% των ανδρών ηλικίας 40-80 ετών έχουν επίπεδα τεστοστερόνης <300 ng/dl, οι μισοί περίπου είναι ασυμπτωματικοί και μόνο το 6% χρειάζεται ορμονική υποκατάσταση. Δεν πρέπει να ελέγχουμε όλους τους άνδρες για χαμηλή τεστοστερόνη, αλλά μόνο αυτούς που τα συμπτώματά τους δείχνουν μεγάλη πιθανότητα του κλινικού συνδρόμου. Εκτός από την κλινική εξέταση, χρησιμοποιούμε ειδικά ερωτηματολόγια και γίνεται μέτρηση της τεστοστερόνης στο αίμα μεταξύ της 8ης - 10ης πρωινής ώρας (τις απογευματινές ώρες είναι ελαττωμένη κατά 30% λόγω του κικάρδιου ρυθμού έκκρισής της). Σε χαμηλές τιμές γίνεται επανάληψη της μέτρησης και ενίοτε χρειάζεται να προσδιορίσουμε την ελεύθερη τεστοστερόνη.

Υποκατάσταση με σκευάσματα τεστοστερόνης χρειάζονται οι άνδρες με σταθερά χαμηλά τεστοστερόνη και σημεία και συμπτώματα ανδρογονικής ανεπάρκειας. Τα επίπεδα τεστοστερόνης που χρήζουν υποκατάστασης είναι Τ< 230 ng/dl ή < 8nmol/l και ελεύθερης τεστοστερόνης < 5ng/dl. Στόχος της υποκατάστασης είναι η βελτίωσης της ενεργητικότητας και της διάθεσης του άνδρα, βελτίωση της οστικής πυκνότητας και μυϊκής μάζας, βελτίωση της ερωτικής επιθυμίας και σεξουαλικής λειτουργίας. Η χορήγηση τεστοστερόνης μπορεί να έχει σοβαρές, ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως σημαντική αύξηση του αιματοκρίτη (>54%), που να απαιτήσει αφαίμαξη, επιδείνωση της συμπτωματολογίας από υπερπλασία προστάτη, προαγωγή λανθάνοντος καρκίνου του προστάτη, επίταση της αποφρακτικής άπνοιας κατά τον ύπνο, κατακράτηση υγρών, οιδήματα και καρδιοαγγειακή επιβάρυνση. Χρειάζεται προηγουμένως καλός έλεγχος του ασθενούς για προϋπάρχουσα παθολογία, πάντα δακτυλική εξέταση του προστάτη, εξέταση αίματος για PSA και ενίοτε αρνητική βιοψία προστάτη. Ο στόχος της υποκατάστασης είναι να επιτευχθούν τιμές στα χαμηλότερα φυσιολογικά επίπεδα των νεαρών ανδρών (300-400 ng/dl), ώστε να αποφύγουμε όσον το δυνατόν τις ανεπιθύμητες ενέργειες στους ηλικιωμένους. Η τεστοστερόνη μπορεί να χορηγηθεί σε δισκία, σε ενδομυϊκές ενέσεις, σε εμφυτεύματα, σε δερματικά patch και σε δερματική γέλη. Αυτά που χρησιμοποιούνται σήμερα περισσότερο είναι τα δερματικά patch και η γέλη. Εφαρμόζονται καθημερινά στο δέρμα του βραχίονα ή του κορμού. Επιτυγχάνουν στάθμες τεστοστερόνης χωρίς διακυμάνσεις, έχουν λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες από τους άλλους τρόπους χορήγησης και μπορεί να διακοπούν όταν εμφανιστεί ανεπιθύμητη ενέργεια (ταχεία πτώση της τιμής της τεστοστερόνης σε αντίθεση με ενδομυϊκά σκευάσματα). Η παρακολούθηση των ασθενών γίνεται ανά 3 μήνες τον πρώτο χρόνο και κατόπιν ανά έτος και περιλαμβάνει επίπεδα τεστοστερόνης, δακτυλική εξέταση του προστάτη, PSA, αιματοκρίτη και, εάν υπάρχει οστεοπόρωση, μέτρηση της οστικής πυκνότητας ανά 1-2 έτη. Εάν εμφανιστεί αύξηση του PSA> 1,4 ng/ml τον πρώτο χρόνο ή το PSA υπερβεί τα 4 ng/ml πρέπει να γίνει βιοψία προστάτη.

Συμπερασματικά, η προοδευτική ελάττωση της τεστοστερόνης με την πρόοδο της ηλικίας μπορεί να επιφέρει μια σειρά παθοφυσιολογικών αλλαγών. Η δυσκολία στον καθορισμό της ανδρόπαυσης οφείλεται στο γεγονός ότι δεν υπάρχει ομοφωνία στο ποια είναι τα φυσιολογικά επίπεδα τεστοστερόνης και στο γεγονός ότι τα συμπτώματα στους ηλικιωμένους συχνά μπορεί να προκληθούν και από αλλά νοσήματα. Αν και δεν υπάρχουν μακρόχρονες μελέτες, η ανδρογονική υποκατάσταση στους πάσχοντες άνδρες φαίνεται να είναι ασφαλής, χρειάζεται, όμως, καλή επιλογή ασθενών και καλή παρακολούθηση για τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες.

 

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο (Σελ. 44-45)